KPSS Coğrafya Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve İklimi Testi 1

İki uç arasında 45 − 26 = 19 meridyen vardır. Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakika olduğundan 19 · 4 = 76 dakika fark oluşur.

Güneş ışınları en kuzeyde Yengeç Dönencesi'ne (23° 27' K) dik gelir. Türkiye bu dönencenin kuzeyinde olduğu için öğle güneşi her zaman güneyden gelir ve gölgeler kuzeye düşer.

Doğu Anadolu'daki uzun ve sert kışlar, bölgenin yüksek olmasından (yükselti) ve denizden uzaklığından kaynaklanır; bunlar özel konum özellikleridir. Diğer seçenekler Türkiye'nin enlemle belirlenen yeriyle ilgilidir.

Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i daha önce görür. Güneşin doğma ve batma saatleri arasındaki bu fark, iki şehir arasındaki boylam (meridyen) farkından kaynaklanır.

21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz uzar; bu yüzden Sinop'ta gündüz daha uzun, gece daha kısadır. Güneye doğru öğle güneşinin açısı büyüdüğünden Anamur'da açı büyük, gölge kısadır. Türkiye'nin hiçbir yerine güneş ışınları dik gelmez.

Yükseldikçe sıcaklık azaldığı için aynı enlemde doğuya gidildikçe kışlar daha soğuk ve uzun geçer. Karadeniz'in yağışı dağların kıyıya paralel uzanmasıyla; güney yamaçların sıcaklığı, gölge yönü ve saat farkı ise matematik konumla ilgilidir.

Dağlar arasındaki çöküntü ovaları (grabenler) kıyıdan içeriye doğru uzandığı için denizel hava kütleleri iç kesimlere kolayca ulaşır. Ulaşım güçlüğü, dar kıyı ovaları ve az girintili kıyılar ise dağların kıyıya paralel olduğu Karadeniz ve Akdeniz'in özellikleridir.

Marmara Bölgesi üç ana iklimin etkisine açıktır; bu yüzden burada geçiş özelliği gösteren bir iklim (Marmara iklimi) görülür. Kışlar Akdeniz kıyılarından soğuk, yazlar Karadeniz kıyılarından sıcaktır.

Karadeniz'den gelen nemli hava, kıyıya paralel ve yüksek dağların yamaçları boyunca yükselirken soğur ve bol yağış bırakır (yamaç yağışı). Kıyı şeridinin kendisi alçaktır; yağışın nedeni kıyının yüksekliği değil, hemen gerisindeki dağlardır.

İç Anadolu'nun çevresi dağlarla kuşatılmıştır; denizden gelen nemli hava kütleleri bu dağların dış yamaçlarında nemini bırakır. Ova tabanında yer alan Tuz Gölü çevresine kuru ve alçalan hava ulaşır, bu yüzden yağış azdır.

Yerden ısınarak yükselen havanın soğuması sonucu oluşan yağışa konveksiyonel (yükselim) yağış denir. Orografik yağış dağ yamacına çarpan havanın, cephesel yağış ise farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşur.

Güneybatıdan esen ılık rüzgâr lodostur. Poyraz kuzeydoğudan, karayel kuzeybatıdan, yıldız kuzeyden, keşişleme güneydoğudan eser.

Denizden uzak olan karasal iklim alanlarında yıllık sıcaklık farkı fazladır. Türkiye'de yıllık sıcaklık farkının en az olduğu yerler Karadeniz kıyılarıdır. Diğer seçenekler karasal iklimin doğru özellikleridir.

Trabzon deniz kıyısında ve alçakta, Erzurum ise yüksek bir platoda ve denizden uzaktadır. Yükseltinin ve karasallığın etkisiyle Erzurum'da kışlar çok soğuk geçer. İki şehrin enlem ve boylamları birbirine yakındır.

Maki, yaz kuraklığına dayanıklı çalı topluluğudur ve Akdeniz ikliminin bitki örtüsüdür. Her mevsim yağışlı Karadeniz ikliminin bitki örtüsü ise ormandır.

Ilık ve yağışlı kış, sıcak ve kurak yaz Akdeniz ikliminin özelliğidir; seçeneklerde bu iklimin görüldüğü şehir Antalya'dır. Rize'de her mevsim yağış görülür; Erzurum, Konya ve Kars'ta ise Ocak ortalaması 0 °C'nin altındadır.

Yükselti, dağların uzanışı ve denize uzaklık gibi özel konum özellikleri, birbirine yakın yerlerde bile iklim farklarına yol açar. Diğer seçenekler enlem ve boylamla, yani matematik konumla ilgilidir.

Ortalama yükseltinin en fazla ve kışların en uzun olduğu Doğu Anadolu'da, özellikle Erzurum-Kars yöresinde kar örtüsü yerde en uzun süre kalır.

42 − 36 = 6 paralel aralığı vardır; 6 · 111 = 666 km. 444 km gibi değerler paralel aralığının yanlış sayılmasından kaynaklanır.

Farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin karşılaştığı yerde sıcak hava soğuğun üzerine çıkarak soğur; buna cephesel (frontal) yağış denir. Kırkikindi konveksiyonel yağışın halk arasındaki adıdır; muson yağışı Türkiye'de görülmez.