Kişilik testleri ne işe yarar?
Kişilik testleri kendini daha net görmene yarar: Kendin hakkında dağınık hâlde bildiklerini düzenli bir tabloya çevirir. Kalabalık bir masada neden çabuk yorulduğunu, işleri neden son güne bıraktığını ya da bazı mesleklerin neden hiç ilgini çekmediğini büyük ihtimalle zaten seziyorsun. Test bu sezgileri karşılaştırılabilir puanlara döker.
Kendini tanıma testleri en çok bir karar ya da zor bir konuşma öncesinde işe yarar. Tercih dönemine girmiş bir lise öğrencisi de aynı konuda üçüncü kez tartışan bir çift de sonuçta neyi araştıracağını ve neyi konuşacağını gösteren bir başlangıç noktası bulur. "Hep son güne bırakıyorum" gibi belirsiz bir cümle, yanında bir puan durunca üzerinde çalışılabilecek bir şeye dönüşür.
Ücretsiz kişilik testi arıyorsan bu bölümdeki testlerin hiçbiri ücret ya da üyelik istemez. Son soruyu cevapladığında sonuç ekrana gelir.
İlgi, kişilik, duygusal zeka ve ilişki testleri arasındaki fark nedir?
Her biri başka bir soruya cevap arar. İlgi testi ne yapmaktan hoşlandığına, kişilik testi genel olarak nasıl davrandığına, duygusal zeka testi kendi duygularınla ve başkalarınınkiyle nasıl başa çıktığına bakar. İlişki testi de sevgiyi nasıl göstermek ve görmek istediğini ölçer. Bu yüzden birinde yüksek, ötekinde düşük puan almak bir çelişki sayılmaz.
Meslek testi, John Holland'ın ilgileri altı tipe ayıran modelini kullanır ve 18 soruyla hangi tür işlere yöneldiğini çıkarır; sonunda ilgi profiline uyan meslekleri ve üniversite bölümlerini listeler. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ilginin yetenekle aynı şey olmamasıdır. Resim yapmayı seviyorsan bu, iyi resim yaptığını kanıtlamaz. Yine de o alanda saatlerce sıkılmadan çalışabileceğine dair güçlü bir ipucudur.
Kişilik testi Beş Faktör modeline dayanır. Bu model kişiliği deneyime açıklık, sorumluluk, dışadönüklük, uyumluluk ve duygusal denge olmak üzere beş geniş özellikle tarif eder ve kişilik psikolojisinde en yaygın kullanılan çerçevedir. Testteki 20 madde, Lewis Goldberg'in başlattığı ve herkesin kullanımına açık olan IPIP madde havuzuna dayanır.
Duygusal zeka testi 15 soruda beş alana bakar; kendi duygunu fark etmek ya da karşındakinin ne hissettiğini okumak bunlardan ikisi. Kavramı 1990'da Peter Salovey ile John Mayer tanımladı, Daniel Goleman'ın 1995'te çıkan kitabıyla geniş kitlelere ulaştı.
Sevgi dili testi ise Gary Chapman'ın beş sevgi dili fikrinden yola çıkar. 15 sorunun her birinde iki davranıştan birini seçersin. Bunun nedeni basit: "Hepsi önemli" demek kolaydır, iki seçenek arasında kalınca gerçek sıralama ortaya çıkar.
Sitedeki IQ testi ve klavye hız testi bu gruba girmez. Onlar performans ölçer; kaç soruyu doğru çözdüğün ya da dakikada kaç kelime yazdığın neyse sonuç odur. Kişilik testlerinde doğru cevap yoktur, puan tamamen kendin hakkında verdiğin bilgiden çıkar. Bu fark, sonuçlara ne kadar güveneceğini de belirler.
Hangi testle başlamalıyım?
O sırada seni en çok meşgul eden sorudan başla. Testleri belli bir sırayla çözmen gerekmez, her biri tek başına anlamlı bir sonuç verir.
- "Hangi bölümü yazsam?" ya da "Bu iş bana göre mi?" diye düşünüyorsan meslek testiyle başla.
- Bazı ortamlarda rahat edip bazılarında neden hemen yorulduğunu merak ediyorsan kişilik testi daha uygun.
- Tartışmalarda sesini yükselttiğin için sonradan pişman oluyorsan ya da insanların ne hissettiğini geç fark ettiğini düşünüyorsan duygusal zeka testine bak.
- Partnerine sürpriz hediyeler aldığın hâlde o, birlikte vakit geçirmediğinizden yakınıyorsa sevgi dili testi sorunun nereden çıktığını gösterebilir.
Kararsızsan kişilik testiyle başlamak mantıklı, çünkü diğer sonuçları yorumlarken arka plan sağlar. Diyelim ki meslek testinde sosyal ilgin yüksek çıktı, kişilik testinde ise içedönük bir profil gördün. Bu, insanlara yardım etmeyi sevdiğini ama bunu kalabalık gruplar yerine birebir ilişkide yapmayı tercih edebileceğini düşündürür. Otuz kişilik bir sınıfa ders veren öğretmenlik ile birebir görüşmelere dayanan psikolojik danışmanlık arasında seçim yaparken bu ayrıntı işine yarar.
Testlere dürüst cevap vermek neden bu kadar önemli?
Çünkü sonuç, işaretlediğin cevaplardan başka hiçbir şeye dayanmaz. Olmak istediğin kişiye göre cevap verirsen test sana o kişiyi anlatır ve bu tablo gerçek bir kararda işine yaramaz.
Kişilik testi çözerken en kolay düşülen tuzak, "iyi görünen" cevaba kaymaktır. "Planlarıma sadık kalırım" gibi bir ifadeyi okuyunca insanın aklına en düzenli olduğu hafta gelir. Daha sağlıklı yol, son birkaç ayına bakıp çoğu zaman nasıl davrandığını sormak. Bir maddede uzun süre takılmamak da yardımcı olur; ifadeyi evirip çevirdikçe istisnalar aklına gelir ve cevap genel eğiliminden uzaklaşır.
Katılma derecesi sorulan maddelerde ortadaki "Kararsızım" seçeneğini gerçekten emin olamadığın ifadelere sakla. Her zorlandığında oraya sığınırsan puanlar ortada toplanır ve profilin silikleşir.
Kimsenin seni izlemediğini bilmek de rahatlatır. Bu bölümdeki testlerde cevaplar sunucuya gönderilmez, puanlar tarayıcında hesaplanır. Sonucu kiminle paylaşacağına sen karar verirsin.
Kişilik testi sonuçları ne kadar doğru?
Dürüst cevap verdiğin ölçüde kendini nasıl gördüğünü oldukça isabetli yansıtır. Bu testler öz bildirime dayanır: Ölçtükleri şey kendi davranışın hakkındaki yargındır ve bu yargı, yakın çevrenin seni nasıl gördüğüyle her zaman örtüşmez.
Bu yüzden sonuçlar bir tanı aracı sayılmaz. Duygusal denge puanının düşük çıkması bir kaygı bozukluğun olduğunu göstermez, duygusal zeka puanının yüksek çıkması da ilişkilerinde sorun yaşamayacağını garanti etmez. Uzun süredir seni zorlayan bir ruh hâli varsa bunu bir psikolog ya da psikiyatristle konuşmak gerekir.
O günkü ruh hâlin de puanları biraz oynatabilir; kötü geçen bir günün akşamı çözdüğün test, duygusal denge puanını aşağı çekebilir. Tip veren testlerle puan veren testler arasındaki farkı bilmekte de yarar var. Beş Faktör modeli her özelliği bir ölçek üzerinde gösterir ve çoğu insan çoğu özellikte ortaya yakın bir yerde durur. 16 tip veren testler ise ortadaki kişiyi iki uçtan birine atar; aynı kişi ikinci çözümde başka bir tip alabilir.
Modellerin dayanağı da aynı değil. Beş Faktör modeli ve Holland'ın ilgi modeli onlarca yıldır hem araştırmalarda hem meslek danışmanlığında kullanılıyor. Sevgi dilleri ise Chapman'ın evlilik danışmanlığı sırasında yaptığı gözlemlerden doğdu ve bilimsel bir ölçek olarak geliştirilmedi. Bir çiftin beklentilerini konuşmaya başlaması için kullanışlıdır; ilişkinin geleceği hakkında hüküm vermek için fazla kaba bir araçtır.
Sonuçları tercih, iş ve ilişkilerde nasıl kullanabilirsin?
En iyi yol, sonucu araştırmaya nereden başlayacağını gösteren bir liste gibi kullanmak. Test sana ihtimalleri gösterir; hangisinin sana uyduğunu o ihtimalleri yakından inceleyince anlarsın.
Üniversite tercihinde meslek testinin önerdiği bölümleri kısa bir listeye çevir. Sonra her bölümün puan türüne ve okuyacağın derslere bak, mümkünse o bölümde okuyan biriyle konuş. Mühendislik ilgini çekiyor ama ilk yılların matematik ve fizik yükü seni korkutuyorsa, bunu listeyi kesinleştirmeden önce bilmek istersin.
İş hayatında kişilik sonuçları çalışma tarzını anlatmak için iyi bir dil sunar. Sorumluluk puanı yüksek biri net teslim tarihleri olan işlerde rahat etme eğilimindedir. Deneyime açıklığı yüksek biri ise sürekli aynı işi tekrarlamaktan çabuk sıkılabilir. Bir iş görüşmesine hazırlanırken ya da yöneticinle geri bildirim konuşurken bu farkları kendi örneklerinle anlatabilirsin.
İlişkilerde en verimli kullanım, sevgi dili testini iki kişinin ayrı ayrı çözüp sonuçları yan yana koymasıdır. Biri kaliteli zamanı, öteki yardım etmeyi öne çıkarıyorsa haftalardır süren "beni umursamıyorsun" tartışmasının kaynağı görünür hâle gelir. Ardından her biriniz, ötekinin bu hafta yapabileceği küçük bir şey söyleyin: telefonsuz bir akşam yemeği ya da habersizce yıkanmış bulaşıklar gibi.