KPSS Coğrafya Türkiye’de Nüfus ve Yerleşme Testi 1

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) ile nüfus, kayıtlardaki adres bilgisine göre belirlenir ve sonuçlar her yıl yayımlanır. Bu sistemden önce belirli yıllarda, sokağa çıkma yasağı uygulanan genel nüfus sayımları yapılıyordu.

Tuz Gölü çevresi Türkiye’nin en az yağış alan yerlerindendir; tuzlu ve çorak topraklar tarımı sınırlar. Bölge düz ve alçak bir havzadır, bu yüzden engebe ya da aşırı yükselti nüfusu azaltan etken değildir.

Türkiye’de madenler kıyılara değil, ülkenin farklı yerlerine dağılmıştır; bu nedenle kıyılardaki kalabalığı açıklamaz. Ilıman iklim, ulaşım ve ticaret kolaylığı, verimli ovalar ve turizm ise kıyı nüfusunu artıran başlıca etkenlerdir.

Sanayi, insanın oluşturduğu ekonomik bir etkendir; Kocaeli’nin nüfus çekmesinde fabrikaların sağladığı iş olanakları belirleyicidir. Toprak verimi, engebe, iklim ve yağış ise doğal (fiziki) etkenlerdir.

Tarımsal nüfus yoğunluğu, tarımla geçinen nüfusun tarım alanına bölünmesiyle bulunur: 210.000 ÷ 3.500 = 60 kişi/km². Toplam nüfus yüzölçümüne bölünürse aritmetik yoğunluk (70), tarım alanına bölünürse fizyolojik yoğunluk (240) elde edilir.

Piramidin tabanı 0–4 ve 5–9 yaş gruplarını gösterir; tabanın daralması doğumların azaldığını anlatır. Üst kısmın genişlemesi ise daha çok kişinin ileri yaşlara ulaştığını, yani yaşam süresinin uzadığını gösterir.

Türkiye savaşa girmese de seferberlik nedeniyle genç erkeklerin uzun süre askerde kalması, ekonomik sıkıntılar ve salgınlar doğumları azaltıp ölümleri artırmıştır. Aile planlaması 1965’ten, yurt dışına işçi göçü ise 1961’den sonraya aittir.

Traktör kullanımının yaygınlaşması tarlada çalışan insan sayısını azaltmış ve kırsal kesimde açıkta kalanları göçe zorlamıştır; bu bir itici etkendir. Diğer seçenekler kentlerin insanları kendine çeken (çekici) özellikleridir.

Arazilerin miras yoluyla bölünmesi kırsal kesimin sorunudur ve göçün nedenlerinden biridir, kentte ortaya çıkan bir sonuç değildir. Altyapı yetersizliği, gecekondulaşma, trafik, konut, işsizlik ve kirlilik plansız kentleşmenin kentteki sonuçlarıdır.

Avrupa’da çalışan işçilerin ülkeye gönderdiği dövizler, o yıllarda Türkiye’nin dış ödemelerinde önemli bir kaynak olmuştur. Göç, ülkedeki işsizlik baskısını da bir ölçüde hafifletmiştir.

Hasat dönemi bitince geri dönülen fındık, pamuk ve kayısı toplama işleri mevsimlik göçün tipik örnekleridir. Diğer seçeneklerde kişiler yeni yerlerine kalıcı olarak yerleşmiştir.

Yüksek eğitimli ve nitelikli kişilerin daha iyi olanaklar için başka ülkelere gitmesine beyin göçü denir. Göç ülke dışına yapıldığı için iç göç değildir; kişi kendi isteğiyle gittiğinden zorunlu göç de sayılmaz.

Mezra, köyden uzaktaki tarım alanlarını işlemek için kurulan küçük yerleşmedir. Kom hayvancılıkla ilgili köy altı yerleşmesi, yayla yazın hayvan otlatmak için çıkılan yer, oba göçebelerin çadır topluluğudur; kasaba ise köyden büyük, kentten küçük bir yerleşmedir.

Kurak İç Anadolu’da insanlar kaynak ve kuyuların çevresinde toplanmak zorunda kalmıştır. Bol yağış ve engebeli arazi ise Doğu Karadeniz’de olduğu gibi dağınık yerleşmeye yol açar.

Ormanların az olduğu İç Anadolu’da geleneksel evler daha çok kerpiçten yapılır. Ormanı bol Karadeniz’de ahşap, Güneydoğu ve Akdeniz’in dağlık kesimlerinde taş, Doğu Anadolu’da taş ve toprak dam yaygındır.

Rize’nin ekonomisinde çay tarımı ve çay sanayisi öne çıkar; pamuk, sıcak ve kurak yaz isteyen bir bitkidir ve Rize’nin iklimi bu ürüne uygun değildir. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

Bu şehirler Anadolu’yu doğu-batı ve kuzey-güney yönünde geçen tarihî ticaret yollarının üzerinde kurulmuştur; kervanların uğrak yeri olmaları ticareti canlandırmıştır. Hiçbiri kıyıda ya da delta ovasında değildir ve iklimleri karasaldır.

Türkiye’de arazi batıdan doğuya doğru yükselir; Doğu Anadolu’da ova ve platolar bile yüksek olduğu için yerleşmeler de yüksekte kurulur.

Bağımlı nüfus 0–14 ve 65 üzeri yaş gruplarının toplamıdır: 3.000 + 1.000 = 4.000. Bu sayı çalışma çağındaki nüfusa bölünüp 100 ile çarpılır: 4.000 ÷ 8.000 × 100 = 50.

Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda çok sayıda insan hayatını kaybetmişti; tarım ve savunma için insan gücüne ihtiyaç vardı. Konut, işsizlik ve hızlı kentleşme sorunları ise daha sonraki yıllarda nüfus artışını sınırlama gerekçeleri olmuştur.