KPSS Coğrafya Türkiye’nin Bölgesel Coğrafyası Testi 1

Bir merkezin hizmetleriyle çevresini etkilediği, merkez ile çevre arasındaki ilişkiye göre belirlenen alan fonksiyonel (işlevsel) bölgedir. Homojen bölgede ölçüt alanın her yerinde benzer olan bir özelliktir; iklim ve tarım bölgeleri de bu türe girer.

GAP, DOKAP, KOP ve DAP bölgesel kalkınma amacıyla oluşturulmuş planlama bölgeleridir. Kuzey Anadolu Fay Zonu ise bir planlama alanı değil, deprem üreten doğal bir kırık hattıdır.

Birinci Coğrafya Kongresi’nde Türkiye 7 coğrafi bölgeye ve 21 bölüme ayrılmıştır: Marmara 4, Ege 2, Akdeniz 2, Karadeniz 3, İç Anadolu 4, Doğu Anadolu 4, Güneydoğu Anadolu 2 bölüm.

Doğu Anadolu’nun dört bölümü Erzurum-Kars, Yukarı Fırat, Yukarı Murat-Van ve Hakkari’dir. Orta Fırat Bölümü, Dicle Bölümü ile birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndedir.

Trakya’nın ortasındaki Ergene havzası, düzlükleri ve ayçiçeği-buğday tarımıyla Ergene Bölümü’dür. Yıldız Dağları Bölümü Trakya’nın kuzeyindeki dağlık kesimdir; Yukarı Sakarya ise İç Anadolu’dadır.

İstanbul Boğazı’nın iki yakasını kapsayan ve peneplen düzlükleriyle tanınan bölüm Çatalca-Kocaeli Bölümü’dür. Boğaz’ın batısı Çatalca, doğusu Kocaeli yarımadasıdır.

İç Batı Anadolu, kıyıdan uzak ve daha yüksek olduğu için kışlar daha soğuk geçer. Zeytin, deniz etkisi ve delta ovaları kıyı bölümünün özellikleridir; yıllık ortalama sıcaklık da kıyıda daha yüksektir.

Seyhan ve Ceyhan’ın oluşturduğu Çukurova (Aşağı Ova) Akdeniz Bölgesi’nin Adana Bölümü’ndedir. Antalya Bölümü de Akdeniz’dedir ancak bu iki nehir orada akmaz.

Kalker kayaçlar çatlaklı ve eriyebilir olduğundan yağış suyu hızla yer altına süzülür; bu yüzden yüzey akışı az, yer altı suyu bol olur. Yağışın tamamı kar değildir ve yazın buharlaşma fazladır.

Bafra (Kızılırmak) ve Çarşamba (Yeşilırmak) ovaları Samsun çevresinde, Orta Karadeniz Bölümü’ndedir. Orta ve Yukarı Kızılırmak bölümleri İç Anadolu’dadır.

Dik yamaçlarda tarım alanları küçük parçalar hâlindedir ve bol yağış nedeniyle su her yerde bulunur; bu yüzden evler tarlaların yanına dağınık kurulur. Kuraklık ve geniş ovalar ise toplu yerleşmeyi doğuran koşullardır.

Kütahya, iç kesimdeki yüksek ve kıyıdan uzak konumuyla Ege Bölgesi’nin İç Batı Anadolu Bölümü’ndedir. Diğer eşleştirmelerin hepsi doğrudur.

Murat Nehri’nin yukarı çığırı, Muş Ovası, Van Gölü ve çevresindeki Nemrut ile Süphan, Doğu Anadolu’nun Yukarı Murat-Van Bölümü’ndedir.

Doğu Anadolu’nun güneydoğusunda, derin vadilerle parçalanmış ve yaylacılığa dayalı küçükbaş hayvancılığın öne çıktığı bölüm Hakkari Bölümü’dür. Diğer bölümler ya düzlükleriyle ya da başka bölgelerde yer almalarıyla elenir.

Kurak geçen yaz aylarında sulamanın sağlanmasıyla Harran Ovası’nda pamuk başta olmak üzere sulamalı tarım hızla yayılmış, ürün çeşidi artmıştır. Sulama nadası azaltır; çay ve fındık ise bu iklimde yetişmez.

Erzurum-Kars yöresi Türkiye’nin en yüksek alanlarındandır; yükselti arttıkça sıcaklık düştüğünden kışlar uzun ve serttir. Türkiye’nin en kuzey noktası bu bölümde değil, Sinop’tadır.

Fırat’ın yukarı çığırındaki Elazığ ve Malatya, Doğu Anadolu’nun Yukarı Fırat Bölümü’ndedir. Orta Fırat Bölümü daha güneyde, Güneydoğu Anadolu’dadır.

Coğrafi bölge sınırları doğal ve beşerî özelliklere göre çizildiği için idari sınırlarla örtüşmez; bu yüzden bir ilin toprakları iki ya da daha fazla bölgeye girebilir. Diğer ifadeler doğrudur.

Yukarı Sakarya Bölümü, Eskişehir ve çevresini kapsayan İç Anadolu bölümüdür ve kıyısı yoktur. Diğer bölümler Akdeniz, Karadeniz, Marmara Denizi ve Ege Denizi kıyısındadır.

Bilecik Marmara, Eskişehir İç Anadolu, Afyonkarahisar Ege, Isparta ve Antalya ise Akdeniz Bölgesi’ndedir. Böylece dört farklı bölgedeki şehir merkezine uğranmıştır.