TYT Türkçe Paragraf Testi 1

Bir kitabı hızlı bitirmek çoğu zaman bir başarı gibi anlatılır. Oysa bazı metinler, okurun durmasını, bir cümleye geri dönüp onu yeniden tartmasını ister. Aceleyle geçilen sayfalarda olay örgüsü akılda kalır ama yazarın kurduğu ince bağlantılar kaybolup gider. Okurken yer yer yavaşlamak, metnin size söylediklerinden fazlasını duymanızı sağlar.

Kent içindeki küçük bostanlar ilk bakışta yalnızca sebze yetiştirilen alanlar gibi görünür. Ancak bu bahçeler, aynı apartmanda yıllarca oturup birbirini tanımayan insanları aynı toprağın başında buluşturur. Fideler paylaşılır, sulama nöbeti tutulur, hasat birlikte toplanır. Üstelik beton yüzeylerin arasında kalan bu yeşil alanlar, yaz aylarında çevresindeki havayı bir miktar serinletir. Yerel yönetimlerin son yıllarda bu tür alanlara daha çok yer ayırması da bundandır.

Köyün girişindeki çeşme, yosun tutmuş taşlarıyla yolun kenarına sinmiş gibiydi. Oluğundan akan ince su, taş yalakta küçük halkalar çizip kenardan taşıyordu. Hemen yanındaki yaşlı çınarın gölgesi yalağın üstüne düşüyor, suyun yüzünde yaprakların titrek bir aksi oynaşıyordu. Havada ıslak toprak ve nane kokusu vardı.

Erozyon, toprağın üst katmanının rüzgâr ve su gibi etkenlerle yerinden koparılıp taşınmasıdır. Verimli toprağın yalnızca 2,5 santimetrelik bir katmanının oluşması yüzlerce yıl sürebilir. Bitki örtüsü zayıf olan yamaçlarda bu kayıp çok daha hızlı yaşanır; örneğin ağaçları kesilmiş bir tepede tek bir sağanak, uzun sürede birikmiş toprağı dere yatağına sürükleyebilir. Ormanla kaplı bir yamaçta ise kökler toprağı tutar, yağmur suyu yavaş yavaş yer altına süzülür.

(I) Uykunun yalnızca bedenin dinlenmesi olmadığı artık iyi biliniyor. (II) Gün içinde edinilen bilgiler, uyku sırasında yeniden düzenlenerek kalıcı hâle getiriliyor. (III) Bu nedenle sınavdan önceki geceyi uykusuz geçirerek çalışmak, öğrenileni pekiştirmek yerine zayıflatabiliyor. (IV) Yeterince uyuyan öğrenciler ise ertesi gün dikkatlerini daha uzun süre toplayabiliyor. (V) Yatak odalarında hangi duvar renginin kullanılacağı da son yıllarda dekorasyonda sık tartışılan bir konu oldu.

Eski fotoğraflara bakarken çoğu zaman yalnızca yüzlere odaklanırız. ---- Arka plandaki bir dükkân tabelası, sokaktan geçen at arabası ya da insanların giysileri, o yılların gündelik hayatı hakkında uzun bir yazıdan daha çok şey anlatır. Bu yüzden bir fotoğrafı gerçekten okumak, ona kenarlarından da bakmayı gerektirir.

Yabancı dil öğrenenlerin önemli bir kısmı, dil bilgisi kurallarını gayet iyi bildiği hâlde konuşmaya gelince susar. Bunun nedeni çoğu zaman bilgi eksikliği değil, yanlış bir cümle kurup gülünç duruma düşme kaygısıdır. Oysa hiçbir çocuk ana dilini hata yapmadan öğrenmez; yanlış söyler, düzeltilir, yeniden dener. Yetişkinler de kendilerine bu döngüye izin verdiklerinde ilerlemelerinin hızlandığını fark eder.

(I) Kentlerde gece gökyüzüne bakan biri, çıplak gözle ancak birkaç düzine yıldız seçebilir. (II) Bunun başlıca nedeni sokak lambaları, reklam panoları ve binalardan yayılan yapay ışıktır. (III) Bu ışık atmosferde saçılarak gökyüzünü soluk bir renge boyar ve sönük yıldızları görünmez kılar. (IV) Işık kirliliğinin etkisi yalnızca gökyüzünü gözlemlemek isteyenleri ilgilendirmez. (V) Geceleri göç eden kuşlar, parlak kent ışıklarına yönelerek rotalarını şaşırabilir. (VI) Kumsalda yumurtadan çıkan deniz kaplumbağası yavruları da denize gitmek yerine kıyıdaki ışıklara doğru ilerleyebilir.

Bakır kaplar uzun süre kullanılabilmeleri için düzenli aralıklarla kalaylanır. Usta önce kabı ateşte ısıtır, ardından iç yüzeyine kalay sürer ve nişadır tozuyla ovarak kalayın yüzeye eşit biçimde yayılmasını sağlar. Bu ince tabaka, yiyeceklerin bakırla doğrudan temas etmesini engeller. Kalayı aşınmış bir kapta özellikle ekşi yemekler pişirildiğinde bakır yemeğe geçebilir ve sağlığa zarar verebilir.

Otobüs son durağa vardığında yağmur hızlanmıştı. Selim çantasını başının üstüne kaldırıp karşı kaldırımdaki saçağın altına koştu. Cebinden telefonunu çıkardı; ekran kararmıştı. Bir süre öylece bekledi, sonra yürümeye karar verdi. İki sokak sonra arkasından bir korna sesi duydu. Döndüğünde, camı aralayıp ona el sallayan eski komşusunu gördü.

Bazıları ödevlerin tamamen kaldırılmasını, çocuğun okul dışındaki zamanının yalnızca oyuna ve dinlenmeye ayrılmasını savunuyor. Bu görüşün haklı bir yanı var: Saatler süren, birbirinin tekrarı olan ödevler öğrenmeye değil yorgunluğa yol açar. Ama ödevi büsbütün kaldırmak, sorunu çözmek yerine öteki uca savrulmak olur. Kısa, düşündüren ve sınıfta öğrenileni günlük hayatla ilişkilendiren bir ödev, çocuğun kendi başına çalışma alışkanlığı kazanmasının en doğal yoludur.

(I) Bu iki özellik sayesinde bitki, suyun çok kıt olduğu aylarda bile canlı kalabilir.
(II) Kaktüsler, çöl gibi kurak ortamlarda yaşamaya uyum sağlamış bitkilerdir.
(III) Yaprakları ise dikene dönüştüğü için buharlaşma yoluyla çok az su kaybederler.
(IV) Kalın ve etli gövdeleri, yağmur yağdığında aldıkları suyu uzun süre depolar.

Usta bir marangoz, tahtayı kesmeden önce uzun uzun inceler; liflerin yönüne, budakların yerine bakar. Acemi ise ölçüyü alır almaz testereye sarılır. İkisinin elinde de aynı aletler vardır ama ortaya çıkan işler birbirine hiç benzemez. Fark, işe başlamadan önce geçen o sessiz dakikalardadır.

İlk dünya haritaları, çizildikleri dönemin bilgisini olduğu kadar korkularını da yansıtır. Bilinmeyen denizlere deniz canavarları çizilmiş, keşfedilmemiş topraklar boş bırakılmak yerine hayalî ülkelerle doldurulmuştur. Bu haritalar coğrafi açıdan hatalıdır ama tarihçiler için çok değerli belgelerdir; çünkü insanların dünyayı nasıl hayal ettiğini gösterirler. Haritacıların çoğu da bu yerleri hiç görmemiş, denizcilerin anlattıklarını bir araya getirmiştir.

Sesli kitap dinlemek ile basılı kitap okumak sıkça birbirinin yerine konur. Oysa ikisi farklı deneyimlerdir. Basılı kitapta okur hızını kendisi belirler, anlamadığı bir cümleye dönüp yeniden bakabilir. Sesli kitapta ise akış anlatıcının elindedir; dinleyici bir yandan yürüyüş yapabilir ya da yemek hazırlayabilir ama kaçırdığı bir ayrıntıyı yakalamak için kaydı geri sarmak zorundadır.

Bir şiiri başka bir dile çevirmek, yalnızca kelimeleri karşılıklarıyla değiştirmek değildir. Şiirde ses, ritim ve çağrışım en az anlam kadar önemlidir. Sözcüklerin anlamını eksiksiz aktaran ama ahengini yitiren bir çeviri, okura şiirin iskeletini sunar; şiirin kendisini değil. Bu yüzden iyi şiir çevirmenleri çoğu zaman sözcüklerden fedakârlık edip şiirin havasını korumayı seçer.

Bir kentin tarihi yalnızca anıtlarında değil, sokak adlarında da saklıdır. Değirmen Sokağı'nda bugün tek bir değirmen yoktur; Bostanlı'da bostan kalmamıştır. Ama bu adlar, bir zamanlar orada nelerin bulunduğunu, insanların nasıl geçindiğini kuşaktan kuşağa fısıldar. ----

Genç ressam, sergisinin açılışından önceki gece atölyesine kapanıp tablolarından birini yeniden boyadı. Aylardır üzerinde çalıştığı resmi beğenmiyor değildi; yalnızca gökyüzündeki maviyi yeterince soğuk bulmuyordu. Sabah, boyası henüz kurumamış tuvali galeriye kendisi taşıdı. Sergi boyunca o resmin önünde duranlara hiçbir şey anlatmadı; yalnızca yüzlerine baktı.

Derste söylenen her şeyi kelimesi kelimesine yazmaya çalışan öğrenci defterini doldurur ama konuyu çoğu zaman kaçırır. Çünkü eli öğretmenin sesine yetişmeye uğraşırken zihni duyduğunu tartmaya fırsat bulamaz. Kendi cümleleriyle kısa notlar alan arkadaşı ise daha az yazar; ama yazdığı her satır, anladığı bir şeyin özetidir. İyi not, kaydedilmiş değil işlenmiş bilgidir.