KPSS Vatandaşlık Temel Hukuk ve Anayasa Testi 1

Örf ve adet hukuku, toplumda uzun süre uygulanarak zorunlu kabul edilen yazısız kurallardır; hukukun yazısız asıl kaynağıdır. Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik yazılı kaynaklardır.

Medeni Kanun'un 1. maddesine göre hâkim, karar verirken bilimsel görüşlerden (doktrin) ve yargı kararlarından (içtihat) yararlanır. Bunlar bağlayıcı değildir, yardımcı kaynak niteliğindedir.

Kişilik, çocuğun sağ ve tam doğduğu anda başlar, ölümle sona erer. Cenin, ancak sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahip olur; bu nedenle koşulsuz bir başlangıç söz konusu değildir.

Evlenmeyle kazanılan erginlik, evlilik boşanma ya da eşin ölümüyle sona erse bile devam eder. Mahkeme kararıyla erginlik için küçüğün 15 yaşını doldurmuş olması, kendi isteği ve velisinin rızası gerekir. Tam fiil ehliyeti için erginliğin yanında ayırt etme gücü ve kısıtlı olmamak da aranır.

Medeni Kanun'a göre ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan her kişinin fiil ehliyeti vardır. Vatandaşlık, evlilik ya da mal varlığı fiil ehliyetinin koşulu değildir.

Ayırt etme gücüne sahip küçükler sınırlı ehliyetsizdir: yasal temsilcinin rızası olmadan borç altına giremezler. Ancak karşılıksız kazanmada (ör. bağış kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rıza gerekmez. Diğer işlemler Ayşe'yi borç altına sokar.

Medeni Kanun'a göre kimse aynı anda birden çok yerleşim yerine sahip olamaz. Tüzel kişiler, insana özgü olanlar (cinsiyet, yaş, hısımlık gibi) dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildir.

2. maddeye göre Türkiye Cumhuriyeti; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. Devletçilik bu maddede sayılmaz.

"Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir." hükmü 6. maddededir; 4. madde ile güvence altına alınan ilk üç madde arasında yer almaz. Devlet şekli 1. maddede; dil, bayrak, millî marş ve başkent 3. maddededir.

600 üyeli Meclis'te üye tamsayısının beşte üçü 360, üçte ikisi 400'dür. 360 ile 400'ün altındaki bir oyla kabul edilen değişiklik, Cumhurbaşkanınca geri gönderilmezse halkoyuna sunulmak üzere Resmî Gazete'de yayımlanır.

2017 değişikliğinden sonra kanun teklif etme yetkisi yalnız milletvekillerine aittir; Bakanlar Kurulunun "kanun tasarısı" hazırlama yetkisi kaldırılmıştır. Bütçe kanunu teklifi ise Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulur.

Anayasa'nın güncel hâline göre TBMM; meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru yollarıyla denetim yapar. Gensoru, parlamenter sistemin kaldırılmasıyla 2017'de Anayasa'dan çıkarılmıştır.

2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanının partisiyle ilişiğinin kesilmesi kuralı kaldırılmıştır; Cumhurbaşkanı parti üyeliğini ve genel başkanlığını sürdürebilir. Diğer ifadeler Anayasa'ya uygundur.

Anayasa'nın 101. maddesine göre adayı; Mecliste grubu bulunan siyasi partiler, son seçimde geçerli oyların en az %5'ini almış partiler ve en az yüz bin seçmen gösterebilir. Yirmi milletvekilinin aday göstermesi güncel düzende yer almaz.

Güncel düzende Cumhurbaşkanına Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. 2017 öncesinde bu görev TBMM Başkanına aitti.

Anayasa'ya göre temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Diğer ifadeler 104. maddedeki kurallardır.

Meclis üye tamsayısının en az üçte biriyle (600 / 3 = 200) toplanır. Kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır; ancak karar yeter sayısı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (150 + 1 = 151) az olamaz.

On üç üyeli Hâkimler ve Savcılar Kurulunun başkanı Adalet Bakanıdır ve Bakanlıktan bir tabii üye daha kurulda yer alır. Kalan üyelerin dördünü Cumhurbaşkanı, yedisini TBMM seçer.

Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılmıştır. Güncel yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir.

TBMM, Anayasa Mahkemesine ikisi Sayıştay Genel Kurulunun, biri baro başkanlarının gösterdiği adaylar arasından olmak üzere 3 üye seçer. Kalan 12 üyeyi Cumhurbaşkanı seçer.