KPSS Vatandaşlık Anayasa Mahkemesi ve Denetim Organları Testi 1

Askerî yargının 2017 değişikliğiyle kaldırılmasının ardından Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur; bunların 3’ünü TBMM, 12’sini Cumhurbaşkanı seçer.

Anayasa’nın 108. maddesine göre Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanlığına bağlıdır; Cumhurbaşkanının isteği üzerine idarenin hukuka uygunluğu ve verimli işleyişi için inceleme ve denetleme yapar. Yargı organları görev alanı dışındadır; şikâyet inceleyen kurum Kamu Denetçiliği Kurumudur.

Anayasa’nın 147. maddesine göre üyeler 12 yıl için seçilir ve bir kişi iki defa seçilemez. Üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır; görevleri dışında resmî ya da özel bir görev alamazlar.

Anayasa’nın 146. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, asıl üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için bir Başkan ve iki Başkanvekili seçer; süresi bitenler yeniden seçilebilir.

Anayasa’nın 150. maddesine göre iptal davası açma hakkı Cumhurbaşkanına, TBMM’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı parti kapatma davası açar.

Anayasa’nın 151. maddesine göre doğrudan iptal davası açma hakkı, iptali istenen normun Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak 60 gün sonra düşer.

Anayasa’nın 148. maddesine göre Anayasa değişiklikleri yalnız şekil bakımından denetlenir ve bu denetim teklif ve oylama çoğunluklarıyla ivedilikle görüşülemeyeceği yasağına uyulup uyulmadığıyla sınırlıdır. Şekil bozukluğuna dayalı dava yayımdan itibaren 10 gün içinde açılabilir.

Anayasa’nın 160. maddesine göre ilgililer Sayıştay kararları hakkında yazılı bildirimden itibaren 15 gün içinde bir kereye mahsus karar düzeltilmesi isteyebilir; ancak bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz.

Anayasa’nın 152. maddesine göre Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı hükmün Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.

Anayasa’nın 153. maddesine göre iptal kararları geriye yürümez; iptal edilen hüküm kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte ya da Mahkemenin belirlediği tarihte yürürlükten kalkar.

Anayasa’nın 148. maddesine göre bireysel başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. Diğer ifadeler bireysel başvurunun Anayasa’daki temel özellikleridir.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’a göre bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.

Anayasa’nın 69. maddesine göre siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır.

Anayasa’nın 149. maddesine göre Anayasa değişikliklerinde iptale ve siyasi partilerin kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu gerekir. Kanun hükmünün iptali salt çoğunlukla verilir.

Anayasa’nın 148. maddesine göre Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir ve Genel Kurulun yeniden inceleme sonucu verdiği kararlar kesindir. Başka bir yargı merciine ya da TBMM’ye götürülemez.

Anayasa’nın 85. maddesine göre ilgili milletvekili ya da başka bir milletvekili, Genel Kurul kararından itibaren bir hafta içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir; Mahkeme iptal istemini on beş gün içinde kesin karara bağlar.

Anayasa’nın 158. maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanlığını Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar.

Anayasa’nın 98. maddesine göre TBMM; Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yollarıyla denetim yapar. Gensoru, 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilince kaldırılmıştır.

Anayasa’nın 98. maddesine göre yazılı soru, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yazılı olarak sorulan soruların en geç on beş gün içinde yazılı olarak cevaplandırılmasıdır.

Anayasa’nın 74. maddesine göre Kamu Denetçiliği Kurumu TBMM Başkanlığına bağlıdır ve idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler; Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. Devlet Denetleme Kurulu ise Cumhurbaşkanlığına bağlıdır.