KPSS Vatandaşlık İdare Hukuku ve Yönetim Yapısı Testi 1

Anayasa’nın 123. maddesine göre idare bir bütündür ve kanunla düzenlenir; idarenin kuruluş ve görevleri merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır.

Anayasa’nın 123. maddesine göre kamu tüzel kişiliği ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Yönetmelik, genelge ya da bakanlık onayı kamu tüzel kişiliği yaratamaz.

Emir verme ve alt makamın işlemini değiştirme yetkisi hiyerarşinin özelliğidir. Vesayet makamı ise genellikle onaylama, iptal etme ya da erteleme gibi kanunda sayılan yetkileri kullanır; yerinden yönetim kuruluşunun yerine geçemez.

Anayasa’nın 126. maddesine göre illerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Yetki genişliğinde merkezî idare, karar alma yetkisinin bir bölümünü kendi taşra birimlerine bırakır.

Kaymakam ilçede devletin temsilcisidir; kaymakamlık merkezî idarenin taşra teşkilatıdır. Belediye, il özel idaresi ve köy mahallî idare; üniversite ise hizmet yerinden yönetim kuruluşudur.

Mahallî idareler; il özel idaresi, belediye (büyükşehir belediyesi dâhil) ve köydür. TRT belirli bir kamu hizmetini yürüten, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşudur.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, belirli bir mesleğin ortak ihtiyaçlarını karşılamak için kurulan kamu tüzel kişileridir; idare hukukunda hizmet (mesleki) yerinden yönetim kuruluşu sayılır.

Anayasa’nın 127. maddesine göre mahallî idarelerin seçimleri beş yılda bir yapılır.

Anayasa’nın 127. maddesine göre görevleriyle ilgili soruşturma veya kovuşturma açılan mahallî idare organlarını ya da bu organların üyelerini İçişleri Bakanı geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar görevden uzaklaştırabilir.

Anayasa’nın 127. maddesine göre seçilmiş organların organlık sıfatını kazanmaları veya kaybetmeleri konusundaki denetim yargı yoluyla olur. Geçici görevden uzaklaştırma bunun bir istisnasıdır ve kesin hükme kadar sürer.

Anayasa’nın 127. maddesine göre mahallî idareler, belirli kamu hizmetlerinin görülmesi amacıyla kendi aralarında Cumhurbaşkanının izniyle birlik kurabilir.

Belediyenin organları belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanıdır. Seçilmiş üyelerden oluşan karar organı belediye meclisidir; belediye başkanı ise yürütme organı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir.

Köy muhtarı köy halkınca beş yıl için seçilir ve iki yönlü görev yapar: Köy tüzel kişiliğinin başı ve temsilcisi olmasının yanında, devletin köydeki işlerini de yürütür.

Büyükşehir belediyesi olan illerde il özel idarelerinin tüzel kişiliği 6360 sayılı Kanun’la kaldırılmıştır. Valilik, kaymakamlık ve il müdürlükleri merkezî idarenin birimleridir ve varlığını sürdürür.

Anayasa’nın 129. maddesine göre bu davalar, kamu görevlisine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir. İdare tazminatı öder, sonra kusurlu görevliden geri isteyebilir.

İdari işlemin unsurları yetki, şekil, sebep, konu ve amaçtır. Bu unsurlardan birinde hukuka aykırılık iptal nedenidir. Yerindelik ise işlemin uygun ve gerekli olup olmadığına ilişkindir ve idarenin takdirindedir.

Anayasa’nın 125. maddesine göre yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz ve idari eylem niteliğinde ya da takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar verilemez.

Anayasa’nın 125. maddesine göre yürütmenin durdurulması kararı, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde verilebilir. Davacının kamu görevlisi olması aranmaz.

Özel kanunlarında ayrı süre öngörülmemişse dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gündür. Anayasa’ya göre bu süre yazılı bildirim tarihinden başlar.

Anayasa’nın 106. maddesine göre bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görev ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.