KPSS Türkçe Dil Bilgisi Testi 1

“His” sözcüğü “etmek” yardımcı fiiliyle birleşirken araya bir “s” daha girmiştir (his + etmek → hissetmek); bu ünsüz türemesidir. “Kaybetmiş”, “şehre” ve “gönlünü” sözcüklerinde ünlü düşmesi, “kitabı” sözcüğünde ünsüz yumuşaması vardır.

“Toplayıverdi” sözcüğünde “-ı” zarf-fiil ekinden sonra gelen “vermek” fiili tezlik anlamı katmıştır; bu kurallı birleşik fiildir. “Yardım etmek” ve “kaybolmak” yardımcı fiille, “göz atmak” ve “boyun eğmek” ise anlam kaymasıyla oluşmuş birleşik fiillerdir.

Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan ek almaz, tamlanan iyelik eki alır: kapı kol-u. “Evin bahçesi” ve “benim fikrim” belirtili isim tamlaması, “sıcak çorba” ve “yeni ayakkabılar” ise sıfat tamlamasıdır.

“Aması” sözcüğünde “ama” iyelik eki almış, “itiraz, engel” anlamında bir isim olarak kullanılmıştır. Diğer cümlelerde “ama” iki yargıyı karşıtlık ilgisiyle bağlayan bir bağlaçtır.

“Kalkıp” sözcüğü “-ıp” ekiyle oluşmuş bir zarf-fiildir; cümlede sıfat-fiil yoktur. “Bekleyen”, “okunacak”, “bildiğim” ve “yazdığın” sözcükleri “-en, -acak, -dik” ekleriyle oluşmuş sıfat-fiillerdir.

“Durunca” sözcüğü “-ınca” ekiyle oluşmuş bir zarf-fiildir ve yüklemi zaman yönünden belirtir. “Okuduğum” ve “hazırlanan” sıfat-fiil, “yüzmeyi” isim-fiildir; ilk cümlede fiilimsi yoktur.

“Okumayı” sözcüğü “-ma” ekiyle fiilden türemiş ve eylem anlamını koruyan bir isim-fiildir. “Dondurma” ve “dolma” kalıcı isim olmuş sözcüklerdir; “gülerek” zarf-fiil, “konuşan” sıfat-fiildir.

“Verildi” yükleminde işi yapan belli değildir, öznesi sözde öznedir (mektuplar); bu yüklem edilgendir. “Giyindi” dönüşlü, “koşuştu” işteş, “taradı” ve “güldürdü” etken çatılıdır.

“Uyumak” fiili nesne almaz; “neyi uyudu?” sorusu sorulamaz. Okumak, yazmak, almak ve pişirmek ise nesne alabilen geçişli fiillerdir.

Ne zaman? – dün akşam (zarf tümleci), kim? – komşumuzun oğlu (özne), kime? – bize (dolaylı tümleç), neyi? – yeni aldığı bisikleti (belirtili nesne), gösterdi (yüklem). Nesne “-i” hâl eki aldığı için belirtilidir.

“Yarın sabah” yüklemin ne zaman yapılacağını bildirir; zarf tümlecidir. “Bahçedeki ağaçları” belirtili nesne, “öğretmenine” ve “üst rafa” dolaylı tümleç, “kardeşimin en yakın arkadaşı” öznedir.

Yüklemi isim soylu bir sözcük olan cümleler isim cümlesidir: “balkonuydu” sözcüğü “balkon” ismine ek fiil getirilerek yüklem olmuştur. Diğer cümlelerin yüklemleri çekimli fiildir.

Tek yüklemi olan ve fiilimsi içermeyen cümle basit cümledir. “Açınca”, “kararmadan” ve “okuduğu” fiilimsileri cümleleri birleşik yapmış, son cümle ise iki yargının virgülle bağlandığı sıralı cümledir.

“Ne... ne” bağlacı, yüklem olumlu çekimlendiği hâlde cümleye olumsuz anlam katar. “Sanmıyorum” cümlesi yapıca olumsuz ama anlamca olumludur; “okumadım” ve “gelmedi” hem yapıca hem anlamca olumsuz, son cümle ise her yönden olumludur.

“Kalkmıştı” sözcüğünde ek fiil (-di), “-miş” ile çekimlenmiş fiile gelerek birleşik zamanlı fiil (miş’li geçmişin hikâyesi) oluşturmuştur. Diğer cümlelerde ek fiil isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapmıştır.

Şimdiki zaman eki (-yor) almış “gidiyoruz” yüklemi, “yarın akşam” sözüyle gelecek zaman anlamında kullanılmıştır; bu zaman kaymasıdır. Diğer cümlelerde kip ekleri kendi zaman anlamlarıyla kullanılmıştır.

“Uğrayacağız” yüklemi gelecek zaman ekiyle çekimlenmiştir; gelecek zaman bir haber (bildirme) kipidir. Diğer yüklemler sırasıyla dilek-şart, istek, gereklilik ve emir kipleriyle çekimlenmiştir.

Ünlüyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek geldiğinde araya y, ş, s, n kaynaştırma ünsüzlerinden biri girer: kapı-y-ı, iki-ş-er, araba-s-ı, bahçe-y-e. “Ev” ünsüzle bittiği için “evimi” sözcüğünde kaynaştırma ünsüzü yoktur.

Kendisinden sonra açıklama ya da aktarılan bir söz gelecek cümlenin sonuna iki nokta konur. “Bize şu tembihte bulundu” sözünden sonra tembihin içeriği aktarıldığı için III numaralı yere iki nokta getirilmelidir; IV’e virgül, V’e nokta uygundur.

“Her” sözcüğüyle kurulan “her gün” ayrı yazılır. “Anneanne”, “hanımeli”, “ayakkabı” ve “başöğretmen” ise birleşik sözcük olarak bitişik yazılır.