KPSS Tarih İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Testi 1

Onlu sistem, orduyu kademeli ve düzenli birliklere ayırarak komuta zincirini belirginleştirir; sonraki devletlerin de bu düzeni sürdürmesi askerî teşkilatın erken dönemde geliştiğini gösterir. Bilgide yerleşik hayat, paralı asker ya da kurultayla ilgili bir ipucu yoktur.

Kut hanedanın bütün erkek üyelerine geçebildiği için her biri tahtta hak iddia edebiliyordu. Belirli bir veraset kuralı olmaması taht kavgalarına, bu da devletlerin bölünmesine ve kısa ömürlü olmasına yol açmıştır.

Bu yazıtlar Kök Türk alfabesiyle yazılmıştır; Uygur alfabesi daha sonra Uygurlar tarafından geliştirilmiştir. Diğer bilgiler doğrudur: yazıtları Danimarkalı dil bilgini Vilhelm Thomsen 1893'te çözmüştür.

Türk adını devlet adı olarak ilk kullanan Kök Türklerdir. Mani dinini kabul etmeleri, yerleşik hayat, Uygur alfabesi ve matbaa ise Uygurların bilinen özellikleridir.

Kurultaya hükümdar, hatun, hanedan üyeleri ve boy beyleri katılır; savaş, barış, töre gibi konular görüşülürdü. Kurultay danışma meclisi niteliğindeydi, son söz hükümdara aitti.

İkili teşkilat, çok geniş bir coğrafyanın tek merkezden yönetilmesinin zorluğuna karşı geliştirilmiştir. Batı kanadı kağana bağlı kaldığı için bağımsız bir devlet söz konusu değildir; yöneticinin hanedandan olması da ülkenin hanedanın ortak malı sayıldığını gösterir.

İstemi Yabgu, Sasani Devleti ile birlikte hareket ederek Akhun (Ak Hun, Eftalit) Devleti'ne son vermiştir. Bu sayede Kök Türkler batıda İpek Yolu üzerinde daha geniş bir denetim kurmuştur.

Bu taşlara balbal denir. Kurgan mezarın kendisi, yuğ cenaze töreni, sığır av töreni, toy ise kurultay ya da şölen anlamında kullanılır.

Et yemenin yasaklanması hayvancılığa dayalı beslenmeyi, savaşın hoş görülmemesi de askerî geleneği etkilemiş; Uygurların savaşçı özellikleri zayıflamıştır. Kut inancı Uygurlardan çok önce de vardır.

Töre, toplumun yazısız hukuk kurallarıdır ve hükümdar da ona bağlıdır. Temel ilkeleri korunmakla birlikte değişen ihtiyaçlara göre kurultayda yeni kurallar eklenebilirdi. Üç ifade de doğrudur.

Bir devletin savunma için sur inşa etmesi, karşısındaki gücü ciddi bir tehdit olarak gördüğünü gösterir. İpek Yolu mücadelesi ise ilişkinin ticari boyutunu ortaya koyar; dolayısıyla hiç ticaret yapılmadığı söylenemez.

II. Kök Türk Devleti'ni 682'de İlteriş Kutluk Kağan kurmuştur. Bumin Kağan I. Kök Türk Devleti'nin kurucusu, Bilge Kağan II. Kök Türk hükümdarı, Bögü Kağan Uygur hükümdarı, Mete Han ise Asya Hun hükümdarıdır.

Hatunun kurultaya katılması ve elçileri kabul etmesi, kadının toplumsal ve siyasi hayatta saygın bir yeri olduğunu gösterir. Ancak devleti yöneten ve son kararı veren hükümdardır; kut da erkek hanedan üyelerine geçerdi.

Alp Er Tunga Destanı Sakalara (İskitler) aittir. Oğuz Kağan Destanı Asya Hunlarıyla (Mete Han), Ergenekon Kök Türklerle, Türeyiş ve Göç destanları ise Uygurlarla ilişkilendirilir.

Sürekli yer değiştiren topluluklar taş yapılar yerine çadır gibi taşınabilir barınaklar kullanır; bu nedenle kalıcı mimari eser azdır. Göçebe hayatta at, ulaşımda ve savaşta en önemli unsurlardan biridir.

Yazıtın bu bölümü, Çin'in tatlı söz ve hediyelerle Türkleri kendi etkisine aldığını, bunun da Türklere zarar verdiğini anlatır. Amaç, milleti Çin'in siyasi ve kültürel etkisine karşı uyarmaktır.

Uygurlar; Basmil ve Karluklarla birleşerek II. Kök Türk Devleti'ni yıkmış, ardından bu birliğin önderliğini ele geçirerek Uygur Devleti'ni kurmuştur. Uygur Devleti'ne ise 840'ta Kırgızlar son vermiştir.

Sürek avlarında atlılar geniş bir alanı kuşatıp hareket ettiği için bu avlar, savaştaki kuşatma ve birlikte hareket etme becerilerinin geliştirildiği bir tatbikat niteliği taşırdı.

Kök Türkler, Avarların (Juan-juan) egemenliği altında yaşarken Bumin Kağan önderliğinde 552'de bağımsız devletlerini kurmuştur. Akhunlar daha sonra İstemi Yabgu döneminde yıkılmış, Uygurlar ise 744'te Kök Türk Devleti'ne son vermiştir.

Kut anlayışı, İslamiyet öncesi Türk devletlerinin ortak hükümdarlık anlayışıdır. Mani dini, matbaa ve yaygın şehir hayatı Uygurlara özgüdür; Asya Hunlarına ait yazılı bir yazıt ise bilinmemektedir.