KPSS Tarih Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası Testi 1

Kapitülasyonlar Lozan Barış Antlaşması ile tamamen kaldırılmıştır. Musul, mübadele, yabancı okullar ve borçların ödeme biçimi ise sonraya kalan sorunlardır.

1925’teki Şeyh Sait İsyanı, Musul görüşmeleri sürerken çıkmış ve Türkiye’nin bölgedeki etkisinin zayıf olduğu yönünde kullanılmıştır. Menemen Olayı 1930’da, Çerkez Ethem ve Delibaş isyanları 1920’de yaşanmıştır.

1926 Ankara Antlaşması’nda halk oylaması öngörülmemiştir; Musul Irak’a bırakılmış, Türkiye’ye petrol gelirinin %10’u 25 yıl süreyle tanınmıştır.

Mübadele sözleşmesi, İstanbul’da yerleşik (etabli) Rumlar ile Batı Trakya Türklerini kapsam dışında tutmuştur. “Etabli” kavramının yorumlanması sonraki yıllarda Türk-Yunan anlaşmazlığına neden olmuştur.

1930 Ankara Antlaşması ile Türk-Yunan ilişkileri düzelmiş; bu yakınlaşma 1934 Balkan Antantı’nın kurulmasını kolaylaştırmıştır. Antlaşma sınır ya da toprak değişikliği içermez.

Lozan’da yabancı okulların Türk yasalarına tabi olacağı kabul edilmiş, bu ilke Cumhuriyet’in eğitim düzenlemeleriyle uygulanmıştır.

1929’da ABD’de başlayan ekonomik bunalım bütün dünyayı etkilemiş ve Türkiye’nin borç ödemelerini güçleştirmiştir. Diğer gelişmeler ya daha sonra olmuştur ya da borç sorunuyla ilgisi yoktur.

Türkiye 1932’de Milletler Cemiyeti’ne davet edilerek katılmıştır. Birleşmiş Milletler 1945’te, NATO 1949’da, Avrupa Konseyi 1949’da, AET 1957’de kurulmuştur.

Balkan Antantı’nı Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya imzalamıştır. Sınır değişikliği isteyen Bulgaristan katılmamış, Sovyetler Birliği ise antlaşmanın tarafı olmamıştır.

1930’ların başında İtalya’nın yayılmacı politikası Balkan devletlerini ortak bir güvenlik arayışına itmiştir. Polonya’nın işgali 1939’da, Truman Doktrini 1947’de, SSCB’nin dağılması 1991’de olmuştur.

Sadabat Paktı’nı Türkiye, İran, Irak ve Afganistan imzalamıştır. Suriye o dönemde Fransız mandası altındaydı ve pakta katılmamıştır.

Montrö Sözleşmesi barış zamanında savaş gemilerinin geçişini tamamen yasaklamamış, tonaj ve süre gibi sınırlamalara bağlamıştır. Diğer seçenekler sözleşmenin hükümleridir.

Türkiye, Lozan’ın Boğazlar hükümlerini değiştirmek için silaha başvurmamış, konferans yoluyla ve antlaşmaya taraf devletlerin onayıyla hedefine ulaşmıştır.

Fransa 1936’da Suriye’ye bağımsızlık vermeyi kabul edince sorun Milletler Cemiyeti’ne taşındı; 1937’de Hatay’a ayrı statü tanındı, 1938’de Hatay Devleti kuruldu, 1939’da Hatay Meclisi Türkiye’ye katılma kararı aldı.

Atatürk 10 Kasım 1938’de vefat etmiştir; Hatay 1939’da Türkiye’ye katılmıştır. Musul 1926’da, Montrö 1936’da, Milletler Cemiyeti üyeliği 1932’de, Sadabat Paktı 1937’de sonuçlanmıştır.

1925 Türk-Sovyet Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması, Türkiye’nin Batı ile sorun yaşadığı dönemde Sovyetlerle ilişkilerini güçlendirmiştir. Moskova ve Kars antlaşmaları 1921’de imzalanmıştır.

Briand-Kellogg Paktı savaşı bir politika aracı olarak reddetmiştir. Atlantik Bildirisi 1941’de, Truman Doktrini 1947’de, Varşova Paktı 1955’te ortaya çıkmıştır.

Atatürk dönemi dış politikası Misak-ı Millî sınırlarını esas almış, macera ve toprak genişletme amacı taşımamıştır. Diğer seçenekler bu politikanın temel ilkeleridir.

1930’larda İtalya, Almanya ve Japonya’nın saldırgan politikaları ve Milletler Cemiyeti’nin etkisizliği, Türkiye’yi bölgesel iş birliğiyle güvenliğini sağlamaya yöneltmiştir.

Kabotaj Kanunu ile kapitülasyon döneminde yabancıların elinde olan denizcilik hakları Türklere geçmiş; bu, tam bağımsızlığın ekonomideki yansımalarından biridir.