10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılıya Hazırlık Testi
- 1. Dönem 1. Yazılı
- 15 soru
- 35 dakika
Bu test, 1. tema "Sözün Ezgisi"ni kapsar: koşuk, koşma, türkü ve ninni metinlerinde nazım birimi, hece ölçüsü, uyak düzeni, redif, tema ve sözlü gelenek ile masalı film şeridine dönüştürme ve yazım-noktalama kuralları. Sorular, MEB'in 2026-2027 konu-soru dağılım tablosundaki 1. yazılı kazanımlarına göre hazırlandı. Bu yazılı 12 Kasım 2026'da ülke genelinde ortak ve açık uçlu yapılacağı için çözümlerdeki gerekçeleri de okuyun.
Cevabını işaretlemek için şıkka dokun. Fikrini değiştirebilir, aynı şıkka tekrar dokunarak soruyu boş bırakabilirsin. Testi bitirdiğinde doğru cevaplar ve çözümler görünür.Şıkka dokunarak cevapla; aynı şıkka yeniden dokunursan soru boş kalır.
Sonucun
- 0 doğru
- 0 yanlış
- 0 boş
- 0 net
-
Soru 1
İslamiyet öncesi Türk edebiyatında sığır törenlerinde söylenen; doğa, aşk ve kahramanlık konularını işleyen sözlü şiir türü aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B
Koşuk, sığır (av) törenlerinde kopuz eşliğinde söylenen ve doğa, aşk, yiğitlik gibi konuları işleyen şiirdir. Sagu da aynı döneme aittir ama ölen birinin ardından yuğ törenlerinde söylenen ağıttır. Koşma ise İslamiyet sonrası âşık edebiyatına ait bir nazım biçimidir.
-
Soru 2
Alp Er Tunga öldü mü
Kötü dünya kaldı mı
Felek öcünü aldı mı
Şimdi yürek yırtılırDivanü Lügati't-Türk'te yer alan bu dörtlük Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.
Bu dörtlüğün türü ve söylendiği tören hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Doğru cevap: D
Dörtlükte kahraman Alp Er Tunga'nın ölümünden duyulan acı dile getirilir; ölen birinin ardından söylenen bu tür şiirlere sagu denir. Sagular, ölü için yapılan yuğ törenlerinde söylenirdi. Koşuk da aynı dönemin şiiridir ama sığır törenlerinde söylenir ve ölüm acısını değil doğa, aşk, yiğitlik konularını işler.
-
Soru 3
Koşuklarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: A
Koşuklar millî ölçümüz olan hece ölçüsüyle ve dörtlüklerle söylenmiştir. Aruz ölçüsü ve beyit nazım birimi Türk şiirine İslamiyet'in kabulünden sonra, Arap ve Fars edebiyatı etkisiyle girmiştir. Koşuk örneklerinin önemli bir kısmı Kâşgarlı Mahmut'un Divanü Lügati't-Türk adlı eserinde derlenmiştir.
-
Soru 4
Sardı dağları duman,
Issız kaldı her yaban;
Kopuz çaldı bir ozan,
"Bahar gelecek" dedi.Bu dörtlük koşuk özelliklerine uygun olarak yazılmıştır.
Dörtlüğün hece ölçüsü ve uyak düzeni hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Doğru cevap: E
Heceler sayılır: Sar-dı-dağ-la-rı-du-man (7), Is-sız-kal-dı-her-ya-ban (7), Ko-puz-çal-dı-bir-o-zan (7), Ba-har-ge-le-cek-de-di (7). İlk üç dize "duman, yaban, ozan" sözcükleriyle "-an" sesinde uyaklıdır, dördüncü dize ayrıdır: aaab. Bu, koşuklarda en sık görülen uyak düzenidir.
-
Soru 5
Koşma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: C
Koşma âşık edebiyatına aittir ve söyleyeni bellidir. Âşık, genellikle son dörtlükte kendi adını ya da mahlasını söyler; buna tapşırma denir. Anonimlik türkü, mani ve ninni gibi anonim halk edebiyatı ürünlerinin özelliğidir. Koşmanın 11'li hece ölçüsü (6+5 ya da 4+4+3 duraklı) ve abab cccb uyak düzeni doğru bilgilerdir.
-
Soru 6
Baharın sesini duyunca dağlar,
Yamaçta menekşe, lale saçılır;
Gümüş kuşaklarla süslenir bağlar,
Gönlümün kapısı yâre açılır.Selim der ki gönül yola düşünce
Hasret biter, yâre selam erince;
Yollar kısalır da yâri görünce
Kapanan gönüller yine açılır.Bir öğrenci koşma biçiminde bu dörtlükleri yazmıştır.
Bu dörtlüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: D
İlk dörtlükte "dağlar / bağlar" (1 ve 3. dize) ile "saçılır / açılır" (2 ve 4. dize) kendi aralarında uyaklıdır; düzen abab'dır, dört dize birbiriyle uyaklı değildir. Hece sayısı her dizede 11'dir: Ba-ha-rın-se-si-ni (6) / du-yun-ca-dağ-lar (5). Son dörtlükte "düşünce, erince, görünce" (ccc) ve ilk dörtlüğün son dizesiyle uyaklı "açılır" (b) vardır. "Selim der ki" sözü, son dörtlükte adın söylenmesi geleneğine uyar.
-
Soru 7
Konusu aşağıda verilen koşmalardan hangisi güzelleme türüne örnektir?
Doğru cevap: A
Güzelleme, sevgiliyi, doğayı ve güzellikleri öven koşmadır. B koçaklamanın, C taşlamanın, D ağıtın konusudur. E'deki dinî-tasavvufi şiir ise tekke edebiyatında ilahi adını alır, koşmanın konu türlerinden biri sayılmaz.
-
Soru 8
Çanakkale içinde aynalı çarşı,
Anne ben gidiyorum düşmana karşı,
Of gençliğim eyvah!Çanakkale içinde vurdular beni,
Ölmeden mezara koydular beni,
Of gençliğim eyvah!Yukarıda anonim Çanakkale Türküsü'nden iki bölüm verilmiştir.
"Of gençliğim eyvah!" dizesinin türkü yapısındaki adı ve görevi hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Doğru cevap: B
Türküler bent ve kavuştak (bağlama, nakarat) bölümlerinden oluşur. Olayı ve duyguyu ilerleten bölümler benttir; her bentten sonra aynen tekrarlanan "Of gençliğim eyvah!" ise kavuştaktır. Kavuştak ezgiyi bağlar ve türkünün ana duygusunu (burada genç yaşta ölümün acısını) pekiştirir. Türküler anonim olduğu için mahlas yoktur.
-
Soru 9
Türkü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: E
Türküler hece ölçüsüyle söylenen anonim halk ürünleridir; söyleyeni bilinmediği için son bentte bir ad geçmesi beklenmez. Ağızdan ağıza yayıldıkları için aynı türkünün farklı yörelerde değişik sözleri ve ezgileri olabilir. Serbest ritimli olanlara uzun hava, belli bir ritimle söylenenlere kırık hava denir.
-
Soru 10
Uyu yavrum, uyu sen,
Gül dalında büyü sen;
Baban gelir yolundan,
Ninni yavrum, ninni sen.Bu ninniyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: C
Dize sonları "uyu sen, büyü sen, yolundan, ninni sen" biçimindedir; 1, 2 ve 4. dizeler "sen" ile birbirine bağlanır, 3. dize ayrıdır. Uyak düzeni abab değil aaba'dır. Hece sayıları U-yu-yav-rum-u-yu-sen (7), Gül-da-lın-da-bü-yü-sen (7), Ba-ban-ge-lir-yo-lun-dan (7), Nin-ni-yav-rum-nin-ni-sen (7) olduğu için E doğrudur. "Gül dalında büyü sen" dizesi annenin dileğini yansıtır.
-
Soru 11
Koşuk, türkü ve ninninin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E
Koşuk İslamiyet öncesi sözlü edebiyatın, türkü ve ninni anonim halk edebiyatının ürünüdür. Üçü de yazıya geçirilmeden önce sözlü gelenekte, ezgiyle söylenerek yaşamış ve kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Hiçbirinde aruz ve beyit kullanılmaz; söyleyenleri bilinmediği için ad da geçmez.
-
Soru 12
Bir öğrenci dinlediği bir masalı film şeridine dönüştürecektir.
Aşağıdakilerden hangisi bu çalışmada yapılması gereken bir iş değildir?
Doğru cevap: C
Film şeridi, dinlenen metnin olaylarını sırasıyla görselleştirir; amaç masalı doğru anlayıp aktarmaktır. Bu yüzden olay örgüsüne sadık kalınır, karelere kısa metinler eklenir, kişiler ve mekânlar masaldaki bilgilere göre çizilir. Masalın sonunu değiştirmek ise yeni bir metin yazmak olur, dinlenen masalın film şeridi olmaz.
-
Soru 13
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
Doğru cevap: B
Özel adlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır; ünsüzle biten bir ada gelen ilgi eki "-ın" biçimindedir: "Karacaoğlan'ın". B'de fazladan "n" yazılmıştır. A'da bağlaç olan "de" ayrı yazılmış, D'de "Türkçe" sözcüğüne gelen ek kesmesiz yazılmıştır; dil adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
-
Soru 14
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışı vardır?
Doğru cevap: A
Kendisinden sonra örnek ya da açıklama verilecek sözün sonuna iki nokta konur: "Âşık edebiyatının başlıca nazım biçimleri: koşma, semai ve varsağıdır." A'da noktalı virgül yanlış kullanılmıştır. D'de sıralı ögeler virgülle ayrılmış, E'de alıntı tırnak içine alınmıştır.
-
Soru 15
8. sorudaki Çanakkale Türküsü'nü düşününüz.
Bu türküyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D
Türküde Çanakkale'de savaşa giden ve genç yaşta ölen birinin ağzından konuşulur; "Ölmeden mezara koydular beni" ve "Of gençliğim eyvah!" dizeleri bu acıyı yansıtır. Türkü anonimdir, bu yüzden A yanlıştır. Bentleri dörtlük değil iki dize ve kavuştaktan oluşur; koşuk ise İslamiyet öncesi döneme aittir, bu yüzden E de yanlıştır.
Boş bıraktığın sorular yanlış sayılmaz.