ALES Sözel Sözcükte ve Cümlede Anlam Testi 1

“Dar bütçe” parasal olanağın yetersiz, kısıtlı olduğunu anlatır. Sokak örneğinde “eni az”, ceket örneğinde “bedene küçük”, uçak örneğinde “güçlükle, son anda”, “dar günler” örneğinde ise “sıkıntılı, yoksul” anlamı vardır.

“Topu taca atmak”, bir işin sorumluluğundan kaçıp onu başkasına bırakmak anlamındadır. “Göz boyamak” aldatıcı bir görünüm yaratmak, “dilinin altında bakla olmak” söylemek istediği bir şeyi saklamak, “kulak asmamak” önemsememek, “ağzı kulaklarına varmak” çok sevinmektir.

Cümle, sözün değerinin miktarından değil uygunluğundan geldiğini söyler. Sessiz kalmayı övmez; az ama isabetli konuşmayı över. Diğer seçenekler ya sessizliği ya da uzun ve yüksek sesli konuşmayı öne çıkararak anlamı değiştirir.

“-se de” yapısı karşıtlık bildirir: Görünüşte sıradan bir aile hikâyesi olan romanın aslında daha derin bir şey anlattığı söylenmelidir. Diğer seçenekler “sıradan aile hikâyesi” izlenimini sürdürdüğü ya da konuyla bağ kurmadığı için karşıtlık oluşmaz.

İlk cümlede karşıdaki kişiye bir yöntem salık verilmekte, yani öneride bulunulmaktadır. Diğer cümleler yalnızca bir durumu ya da bilgiyi bildirir.

Sitem, kırgınlığı yumuşak bir dille sevilen birine yöneltmektir. İlk cümlede konuşan kişi, dostunun kendisini aramamasından duyduğu kırgınlığı soru yoluyla dile getirmektedir.

“Taşı gediğine koymak”, söylenmesi gereken sözü en uygun yerde ve zamanda, karşılık verilemeyecek biçimde söylemektir. Cümledeki “herkes yuvarlak sözlerle konuşurken” ifadesi de bu isabeti vurgular.

“Bile” sözcüğü, en az şaşırması beklenen kişinin de şaşırdığını vurgular; buradan sonucun genel olarak beklenmedik olduğu sonucu çıkar. Sonucun galibiyet mi yenilgi mi olduğu ya da teknik direktörün geleceği hakkında cümlede bilgi yoktur.

İlk cümlede salona “yalnızca” kimliğini gösterenlerin alınacağı anlatılıyor. Diğerlerinde “ancak” sırasıyla “daha yeni”, “güçlükle”, “fakat” ve yine “güçlükle, zar zor” anlamlarında kullanılmıştır.

“Acı” ve “tatlı” anlamca karşıt sözcüklerdir ve ilk cümlede “iyi ve kötü günler” anlamında birlikte kullanılmıştır. Diğer cümlelerde anlamca karşıt iki sözcük bir arada kullanılmamıştır.

Üslup, yazarın dili kullanma biçimidir: cümle yapısı, sözcük seçimi, anlatımın sadeliği ya da süslülüğü. İlk cümle bu yüzden üslupla ilgilidir; diğerleri konu, zaman, mekân ve yazarın yaşamıyla ilgili bilgiler verir.

“Aradığı sonuca değil” ifadesi, buluşun planlanmış hedefin dışında bir yerden geldiğini anlatacak bir tamamlayıcı ister. Beklenmedik bir ayrıntıyı fark etmek bu karşıtlığı kurar; diğer seçenekler planlı ve hedefe yönelik çalışmayı anlatarak cümlenin başıyla çelişir.

“Oysa” karşıtlık bağlacıdır; belleğin değişmeyen bir depo olduğu düşüncesine karşı bir yargı gelmelidir. Anıların her hatırlayışta yeniden kurulup değişebilmesi bu karşıtlığı sağlar; “hiç değişmeden korunur” ya da “her ayrıntıyı saklarız” seçenekleri ise ilk yargıyı tekrarlar.

İlk cümlede konuşan, geçmişte yapmadığı bir şeye üzülmektedir; “keşke” ile birlikte geçmiş zamanlı dilek kipi pişmanlık bildirir. İkinci cümlede de “keşke” vardır ama gelecekle ilgili bir istek, yani dilek anlamı taşır.

Cümle, kendi kusurunu görmemek ile başkasının kusurunu büyütmek arasında bir neden-sonuç ilişkisi kurar. Bu ilişkiyi koruyan tek seçenek ilkidir; diğerleri ya öğüt verir ya da farklı bir yargı ortaya koyar.

“Gözüme toz kaçtı” cümlesinde toz göze girmiştir. Diğer cümlelerde “kaçmak” sırasıyla “gitmek, yok olmak”, “ölçüyü aşmak”, “bir yerden hızla uzaklaşmak” ve “ilmekleri sökülmek” anlamlarındadır.

İki nokta, “bu tutum hepimizde var” yargısını açıklayacak bir cümle ister. Tutum, bilinmeyeni kabul etmek yerine boşluğu tahminle doldurmaktır; bunun günümüzdeki karşılığı “bilmiyorum” demek yerine dayanaksız bilgilerle konuşmaktır.

İlk cümlede konuşan kişi, tekrar tekrar uyarmasına rağmen değişmeyen bir durumdan duyduğu rahatsızlığı dile getirerek yakınmaktadır. İkinci cümle öğüt, son cümle öneri; diğerleri ise bilgi bildiren cümlelerdir.

Parça, aynı kitabın yıllar sonra farklı okunmasını okurun değişmesine bağlıyor. Bu düşünceyi sonuca bağlayan cümle, anlamın okurun birikimiyle genişlediğini söyleyendir; kitabın değiştiğini ya da yeniden okumanın gereksiz olduğunu söyleyen seçenekler parçayla çelişir.

İlk cümlede en kolay sanılan sorudan puan kaybedilmesi beklentinin tersine bir sonuçtur. İkinci cümlede beklenen sonuç gerçekleşmiş (neden-sonuç), üçüncüsünde amaç bildirilmiş, diğerlerinde ise yalnızca bilgi verilmiştir.