9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ses Bilgisi Testi 1
- Ses Bilgisi
- 20 soru
- 25 dakika
- 60 kez çözüldü
Ünlü ve ünsüzlerin sınıflandırılması, büyük ve küçük ünlü uyumu, ünsüz benzeşmesi ve yumuşaması, ünlü düşmesi, ünlü daralması, ünsüz türemesi, kaynaştırma ünsüzleri, ulama ve hece bilgisinden 20 soru. Ses olayını ararken sözcüğü kök ve eklerine ayır; kökün ek almadan önceki hâliyle karşılaştır.
Cevabını işaretlemek için şıkka dokun. Fikrini değiştirebilir, aynı şıkka tekrar dokunarak soruyu boş bırakabilirsin. Testi bitirdiğinde doğru cevaplar ve çözümler görünür.Şıkka dokunarak cevapla; aynı şıkka yeniden dokunursan soru boş kalır.
Sonucun
- 0 doğru
- 0 yanlış
- 0 boş
- 0 net
-
Soru 1
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde kalın ve ince ünlüler bir arada kullanılmıştır?
Doğru cevap: C
Büyük ünlü uyumuna göre bir sözcükteki ünlülerin hepsi kalın (a, ı, o, u) ya da hepsi ince (e, i, ö, ü) olmalıdır. “otobüs” sözcüğünde kalın o ile ince ü bir arada bulunur; bu sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz.
-
Soru 2
Yağmur durunca çamurlu yoldan avluya koştuk.
Bu cümlede küçük ünlü uyumuna uymayan kaç sözcük vardır?
Doğru cevap: C
Küçük ünlü uyumuna göre düz ünlüden sonra düz ünlü; yuvarlak ünlüden sonra düz-geniş (a, e) ya da dar-yuvarlak (u, ü) ünlü gelir. “yağmur, çamurlu, avluya” sözcüklerinde düz a’dan sonra yuvarlak u geldiği için uyum bozulur; durunca, yoldan ve koştuk kurala uyar.
-
Soru 3
Kalın, düz ve geniş olan ünlü aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C
a ünlüsü kalın, düz ve geniştir. ı kalın-düz-dar, o kalın-yuvarlak-geniş, e ince-düz-geniş, u ise kalın-yuvarlak-dar bir ünlüdür.
-
Soru 4
Öğretmen: “Sert ünsüzle biten bir sözcüğe c, d, g ile başlayan bir ek gelirse bu ünsüzler ç, t, k’ye dönüşür.”
Öğretmenin açıkladığı ses olayına örnek olan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B
Açıklanan olay ünsüz benzeşmesidir (sertleşme). “yurt + -da” birleşiminde sert t’den sonra gelen d, t’ye dönüşmüştür. kitabı sözcüğünde yumuşama, gönlü sözcüğünde ünlü düşmesi vardır; evde ve bahçeye sözcüklerinde ses değişimi yoktur.
-
Soru 5
Elif, ünsüz yumuşamasıyla ilgili defterine şu örnekleri yazmıştır:
- I. kanat → kanadı
- II. kibrit → kibriti
- III. renk → rengi
- IV. süt → südü
- V. armut → armudu
Elif’in yazdığı örneklerden hangisinde yanlışlık yapılmıştır?
Doğru cevap: D
Tek heceli sözcüklerin çoğunda yumuşama olmaz; “süt” sözcüğü ek alınca “sütü” biçiminde yazılır ve söylenir. kanadı, rengi ve armudu sözcüklerinde yumuşama doğru gösterilmiş, kibriti ise yumuşamaya uğramadığı için doğru yazılmıştır.
-
Soru 6
Aşağıdaki eşleştirmelerin hangisinde ses olayı yanlış belirtilmiştir?
Doğru cevap: A
“ağaç” sözcüğünün sonundaki ç, ünlüyle başlayan ek alınca c’ye dönüşmüştür; bu ünsüz yumuşamasıdır, benzeşme değildir. Diğer eşleştirmelerde ses olayları doğru verilmiştir.
-
Soru 7
-yor eki getirildiğinde aşağıdaki fiillerden hangisinin sonundaki ünlü daralır?
Doğru cevap: D
“ara-” fiili -yor ekini alınca sondaki geniş a daralarak ı olur: arıyor. gel- ve koş- ünsüzle bittiği için araya ünlü girer; oku- ve yürü- ise zaten dar ünlüyle bittiğinden daralma olmaz.
-
Soru 8
Aşağıdaki sözcüklerin hangisine ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcüğün sonundaki ünsüz tekrarlanır?
Doğru cevap: E
Arapçadan geçmiş bazı tek heceli sözcükler ünlüyle başlayan ek alınca sondaki ünsüz türer: sır → sırrı, his → hissi. kalp → kalbi ve renk → rengi sözcüklerinde yumuşama, akıl → aklı sözcüğünde ünlü düşmesi olur; taş → taşı sözcüğünde ses olayı yoktur.
-
Soru 9
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde “ş” kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır?
Doğru cevap: B
Ünlüyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince araya y, ş, s, n kaynaştırma ünsüzlerinden biri girer. ş yalnız üleştirme sayı sıfatlarında görülür: iki-ş-er. kapı-y-ı ve bahçe-y-e sözcüklerinde y, oda-s-ı sözcüğünde s, araba-n-ın sözcüğünde n kullanılmıştır.
-
Soru 10
Dağın yüksek yamacından, alçalan bulutların arasında gittikçe küçülen köyü seyrettik.
Bu cümlede ünsüz düşmesine uğramış kaç sözcük vardır?
Doğru cevap: B
“alçak” sözcüğü -al- ekini alınca k düşerek “alçalan”, “küçük” sözcüğü -ül- ekini alınca yine k düşerek “küçülen” olmuştur. Diğer sözcüklerde ünsüz düşmesi yoktur; “yamacından” sözcüğünde yumuşama vardır.
-
Soru 11
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yapılamaz?
Doğru cevap: A
Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük gelirse okurken iki sözcük birbirine bağlanır; buna ulama denir. “Bugün yine yağmur yağdı.” cümlesinde ünsüzle biten sözcüklerden sonra hep ünsüzle başlayan sözcükler geldiği için ulama yapılamaz.
-
Soru 12
Aşağıdaki sözcüklerin hangisindeki ünsüzlerin tamamı yumuşak (tonlu) ünsüzdür?
Doğru cevap: D
Sert ünsüzler f, s, t, k, ç, ş, h, p’dir. “bilgi” sözcüğündeki b, l, g ünsüzlerinin hepsi yumuşaktır; kalem ve bayrak sözcüklerinde k, deste sözcüğünde s ve t, sabır sözcüğünde s sert ünsüzdür.
-
Soru 13
Dolabın (I) üstündeki kitapçığı (II) alıp sokağa (III) çıktım, parktaki (IV) ağacın (V) altında okudum.
Bu cümlede numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünsüz yumuşaması yoktur?
Doğru cevap: D
dolap → dolabın, kitapçık → kitapçığı, sokak → sokağa ve ağaç → ağacın sözcüklerinde sondaki sert ünsüz, ünlüyle başlayan ek alınca yumuşamıştır. “parktaki” sözcüğünde ise -da eki -ta olmuştur; bu bir ünsüz benzeşmesidir.
-
Soru 14
Aşağıdaki birleşik sözcüklerin hangisinde, sözcükler birleşirken hiçbir ses kaybolmamıştır?
Doğru cevap: C
hanım + eli birleşiminde hiçbir ses kaybolmamıştır. cuma + ertesi birleşiminde e, pazar + ertesi birleşiminde e ve r, kahve + altı birleşiminde e, kayın + ana birleşiminde ı düşmüştür.
-
Soru 15
Aşağıdaki eklerden hangisi büyük ünlü uyumuna girmez?
Doğru cevap: B
-ken eki hep aynı biçimde kalır ve kalın ünlülü sözcüklere de ince ünlüyle eklenir: okurken, yazarken. -ler/-lar, -dan/-den, -cı/-ci ve -lık/-lik ekleri ise sözcüğün son ünlüsüne göre biçim değiştirerek uyuma girer.
-
Soru 16
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşaması olması gerekirken yapılmamıştır?
Doğru cevap: E
“ağaç” sözcüğü ünlüyle başlayan ek alınca sondaki ç yumuşar ve “ağacın” biçiminde yazılır. sepet ve top yumuşamaya uğramayan sözcüklerdir; özel adlarda ise yumuşama yazıya geçirilmez, bu yüzden “Ahmet’in” doğrudur.
-
Soru 17
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü daralması, -yor eki dışında bir ek nedeniyle gerçekleşmiştir?
Doğru cevap: A
“de-” ve “ye-” fiillerine y ile başlayan bir ek gelince e daralarak i olur: ye-y-ecek → yiyecek. anlıyor, söylüyor ve bekliyor sözcüklerinde daralmayı -yor eki yapmıştır; “yemek” sözcüğünde ise daralma yoktur.
-
Soru 18
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde b ünsüzünden önce gelen n ünsüzü, yazıda korunduğu hâlde söyleyişte m’ye dönüşür?
Doğru cevap: A
n ünsüzü b’den önce gelince söyleyişte m’ye dönüşür; “sonbahar” sözcüğü [sombahar] diye okunur. pembe, kumbara, tombul ve ambar sözcükleri zaten m ile yazılır; bunlarda yazılış ile söyleyiş aynıdır.
-
Soru 19
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde görülen ses olayı diğerlerinden farklıdır?
Doğru cevap: E
ağız → ağzı, burun → burnu, oğul → oğlu ve şehir → şehri sözcüklerinde ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür (ünlü düşmesi). “kitabı” sözcüğünde ise p’nin b’ye dönüştüğü ünsüz yumuşaması vardır.
-
Soru 20
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hece sayısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
Doğru cevap: E
Türkçede her hecede bir ünlü bulunur; bu yüzden ünlü sayısı hece sayısını verir. “toprak” (top-rak) iki hecelidir; öğ-ret-men, ka-lem-lik, sa-at-çi ve ar-ka-daş üç hecelidir.
Boş bıraktığın sorular yanlış sayılmaz.