9. Sınıf Biyoloji Hücre Testi 1

Bakteriler gibi prokaryot hücrelerde zarla çevrili çekirdek yoktur; bu nedenle "bütün hücrelerde çekirdek bulunur" ifadesi hücre teorisinde yer almaz.

Diğer dört ifade hücre teorisinin temel ilkeleridir.

Robert Hooke 1665 yılında mantar kesitinde gördüğü boşluklara "hücre" (cell) adını vermiştir. Gördüğü yapılar aslında ölü bitki hücrelerinin duvarlarıydı.

Leeuwenhoek canlı mikroorganizmaları ilk gözlemleyenlerdendir; Schleiden, Schwann ve Virchow ise hücre teorisinin oluşmasına katkı sağlamıştır.

Prokaryotlarda çekirdek zarı yoktur; DNA sitoplazmada nükleoit bölgesinde serbest hâlde bulunur.

Prokaryotlarda zarlı organel yoktur ama ribozom ve hücre zarı her hücrede olduğu gibi onlarda da bulunur.

Hücre zarı seçici geçirgendir: bazı maddeleri kolayca geçirir, bazılarını geçirmez ya da ancak taşıyıcı proteinler ve enerji yardımıyla geçirir.

Akıcı mozaik zar modelinde fosfolipitler ve proteinler hareketlidir; glikoproteinler tanıma görevi yapar, kolesterol hayvan hücre zarına esneklik ve sağlamlık kazandırır.

Oksijenli solunumla ATP üretiminin büyük kısmı mitokondride gerçekleşir. Enerji ihtiyacı yüksek olan kas hücrelerinde mitokondri sayısı fazladır.

Kloroplast hayvan hücrelerinde bulunmaz; lizozom, sentrozom ve Golgi ATP üretiminde görev almaz.

Sindirim enzimleri proteindir. Bu proteinler granüllü ER üzerindeki ribozomlarda sentezlenir, ER kanallarıyla taşınır ve Golgi cisimciğinde paketlenerek hücre dışına salgılanır.

Bu yüzden salgı yapan hücrelerde granüllü ER ve Golgi gelişmiştir.

Lizozom, Golgi cisimciğinden kopan ve sindirim enzimleri taşıyan tek zarlı keseciklerdir. Hücre içi sindirimi ve yıpranan organellerin yıkımını sağlar.

Ribozom, sentrozom ve çekirdekçik zarsızdır; kromoplast bitkilerde renk maddesi taşır.

Çekirdekçik, ribozomal RNA (rRNA) sentezinin yapıldığı ve ribozom alt birimlerinin hazırlandığı, zarsız bir bölgedir. Protein sentezi yoğun hücrelerde belirgin ve büyüktür.

Kalıtım bilgisi kromatin hâlindeki DNA'dadır; çekirdekçik hem bitki hem hayvan hücrelerinde bulunur.

Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme (fotosentez) yalnız kloroplasta özgüdür.

İki organel de çift zarlıdır, kendi DNA'sını ve ribozomlarını taşır ve ATP üretebilir: mitokondri solunumla, kloroplast fotosentezin ışığa bağımlı evresinde.

Moleküllerin çok yoğun ortamdan az yoğun ortama, hücre ATP harcamadan geçmesi difüzyondur. Oksijen küçük ve apolar bir molekül olduğundan zardan kolayca difüzyonla geçer.

Aktif taşıma ATP gerektirir; ekzositoz, fagositoz ve pinositoz ise büyük moleküllerin keseciklerle taşınmasıdır.

Tuz serpilen yüzeyde dış ortam hücre içinden daha derişik (hipertonik) olur. Su, osmozla az derişik olan hücre içinden derişik olan dış ortama geçer; sitoplazma ve koful büzülür, hücre zarı duvardan ayrılır (plazmoliz).

Turgor basıncı düştüğü için yapraklar pörsür.

Bitki hücresini saran selüloz yapılı sağlam hücre duvarı, hücre su alıp şiştiğinde dışarıdan karşı basınç uygular ve hücrenin patlamasını önler.

Alyuvarda hücre duvarı yoktur; yalnız esnek hücre zarı vardır ve bu zar fazla su girişine dayanamaz.

Aktif taşımada madde az yoğun ortamdan çok yoğun ortama, yani derişim farkına karşı taşınır; bunun için taşıyıcı protein ve ATP gerekir.

Derişim farkı yönünde ve kendiliğinden gerçekleşen geçişler difüzyon ya da osmozdur.

Katı ve büyük parçacıkların hücre zarının uzantılarıyla sarılıp kesecik içinde hücreye alınmasına fagositoz (hücre yutması) denir.

Pinositoz sıvı damlacıklarının alınmasıdır; ekzositoz ise maddelerin keseciklerle hücre dışına atılmasıdır.

K'de çekirdek zarı yoktur, yani prokaryottur: bakteri. L hem hücre duvarı hem kloroplast taşıyan ökaryot bir hücredir: bitki. M'de duvar ve kloroplast yoktur ama çekirdek zarı vardır: hayvan.

Mantar hücreleri ökaryottur, çekirdek zarı taşıdıkları için K olamaz.

Sentrozom, birbirine dik duran iki sentriolden oluşan zarsız bir organeldir; hayvan hücrelerinde bölünme sırasında iğ ipliklerinin oluşturulmasında görev alır.

Ribozom da zarsızdır ama protein sentezler; lizozom ve peroksizom tek zarlı, mitokondri çift zarlıdır.

Ribozom zarsızdır; lizozom ve Golgi cisimciği tek zarlıdır; mitokondri, kloroplast ve çekirdek çift zarla çevrilidir.

Bu nedenle IV yanlıştır, I, II ve III doğrudur.

Dilim su aldığında kütlesi artar, su kaybettiğinde azalır. Kütle %2'de hâlâ artıyor, %4'te ise azalıyor; demek ki kütlenin hiç değişmeyeceği derişim bu ikisinin arasındadır.

O derişimde hücreye giren ve çıkan su miktarı eşittir; çözelti izotoniktir.

Bitki hücresindeki büyük merkezî koful su alınca şişer ve sitoplazmayı hücre duvarına doğru iter. Bu iç basınç (turgor basıncı) otsu dokulara diklik kazandırır.

Su azalınca turgor düşer ve yapraklar sarkar; zarın duvardan ayrılması ise plazmoliz olup sarkmaya yol açar.

Selüloz yapılı hücre duvarı ve fotosentez yapan kloroplast bitki hücrelerine özgüdür.

Mitokondri, ribozom, hücre zarı, çekirdek ve Golgi her iki hücrede de bulunur. Sentrozom ise genellikle hayvan hücrelerinde vardır, çoğu bitki hücresinde yoktur.