Holland meslek testi nedir, neyi ölçer?
Holland meslek testi, hangi tür işlerle uğraşırken keyif aldığını ölçen bir ilgi envanteridir. İlgi envanteri, doğru ya da yanlış cevabı olmayan ve tercihlerini sıraya koyan bir anket demek. Yeteneğini puanlamaz, bir meslekte ne kadar başarılı olacağını da tahmin etmez.
Model, Amerikalı psikolog John Holland'ın çalışmalarına dayanır. Holland insanların mesleki ilgilerini altı geniş tipe ayırdı ve iş ortamlarının da aynı altı tiple tarif edilebileceğini öne sürdü. Ona göre kişinin ilgisi ile işin doğası örtüştüğünde o işte memnun kalma ve uzun süre devam etme ihtimali artar. Fikir sade ve kolay anlaşılır, belki de bu yüzden kariyer danışmanlığında bu kadar sık kullanılır.
Altı tipin Türkçe adları Gerçekçi, Araştırmacı, Sanatçı, Sosyal, Girişimci ve Geleneksel. Kısaltmadaki harfler İngilizce karşılıklarından gelir, bu yüzden model RIASEC adıyla da anılır. Bu meslek seçme testindeki 18 maddenin her biri bir etkinlik anlatır; sen de o etkinliği yapmaktan ne kadar hoşlanacağını işaretlersin. Maddelerde meslek adı bilerek kullanılmadı. "Avukat" ya da "mühendis" gibi kelimeler insanın aklına işin kendisinden önce statüsünü ve maaşını getirir. "Bozulan bir cihazı onarmak" gibi bir ifade ise doğrudan neyi sevdiğini sorar.
Holland kodu nasıl okunur?
Holland kodu, en yüksek puan aldığın üç tipin baş harfleriyle yazılır ve soldan sağa doğru ilgi gücünü gösterir. Kodun SAE ise sosyal ilgin en baskın olanıdır, onu sanatçı ve girişimci ilgiler izler.
İlk harf en çok dikkat çeken kısımdır ama tek başına az şey söyler. İki kişinin kodu da S ile başlayabilir; biri SAE, diğeri SCR olabilir. İlki insanlarla yaratıcı işler yapmaya, örneğin çocuklara drama atölyesi yürütmeye yatkındır. İkincisi kuralları belli bir ortamda bakım ve destek işlerinde daha rahat eder. Harflerin birlikte çizdiği tablo, tek tek harflerden daha çok bilgi verir.
Holland altı tipi bir altıgenin köşelerine yerleştirir. Gerçekçi, Araştırmacı, Sanatçı, Sosyal, Girişimci ve Geleneksel bu sırayla yan yana durur ve komşu tipler birbirine benzer. Araştırmacı ile Gerçekçi ilgilerin aynı kişide görülmesi şaşırtıcı değildir, ikisi de somut problemlerle uğraşmayı sever. Karşılıklı köşeler en az benzeyen çiftlerdir: Gerçekçi ile Sosyal, Araştırmacı ile Girişimci, Sanatçı ile Geleneksel. Kodunda karşıt iki harf yan yana çıktıysa ilgilerin geniş bir alana yayılmış demektir. Böyle profiller iki farklı yönü birleştiren işlerde kendine yer bulabilir; sosyal ve gerçekçi ilgisi birlikte yüksek olan biri için fizyoterapi buna iyi bir örnek.
Puanlara da göz at. İkinci ve üçüncü tipin puanları birbirine çok yakınsa aralarındaki sıranın pek anlamı yoktur, testi ertesi gün yeniden çözsen yer değiştirebilirler. Böyle durumlarda ilk dört tipi birlikte düşünmek daha sağlıklı sonuç verir.
Hangi meslek bana uygun, sonuçtan nasıl anlarım?
Sonuçtaki meslek ve bölüm listesi sana uygun olabilecek alanları gösterir; hangisinin gerçekten uygun olduğunu bu işlerin sıradan bir gününü öğrenerek anlarsın. Listeyi bir aday havuzu gibi düşün.
Pratikte şöyle ilerlemek işe yarar. Listeden merak ettiğin üç dört meslek seç ve her biri için o işi yapan birinin gününü araştır. Günün ne kadarı masa başında, ne kadarı ayakta geçiyor? İnsanlarla mı çalışıyor, çoğunlukla yalnız mı? Gece nöbeti ya da sık seyahat var mı? Mümkünse o meslekten biriyle on dakika konuş. "En çok neyi seviyorsun, seni en çok ne yoruyor?" sorusunun cevabında tanıtım yazılarında pek bulamayacağın ayrıntılar çıkar.
İlgi tek ölçüt de sayılmaz. Bir işten hoşlanmak o işte iyi olacağın anlamına gelmez, iyi olduğun her işten hoşlanacağın da kesin değildir. Hangi derslerde kolay ilerlediğin ve hayattan beklentilerin (gelir, şehir, çalışma saatleri, iş güvencesi) tabloyu tamamlar. Meslek testi sonucunu bu bilgilerle yan yana koyduğunda karar daha az tahmine dayanır. Genel davranış eğilimlerini de görmek istersen kişilik testi farklı bir pencere açar; ilgi ile kişilik birbirine yakın kavramlar ama aynı soruya cevap vermez.
Reklam
Bölüm seçme testi sonucu puan türümle uyuşmazsa ne yapmalıyım?
Önce kodunun ikinci ve üçüncü harfine bak, çünkü aynı ilgi tipi çoğu zaman farklı puan türleriyle girilen bölümlere çıkar. Sosyal ilgisi yüksek biri Sınıf Öğretmenliği ya da Psikoloji için EA, Hemşirelik ya da Fizyoterapi ve Rehabilitasyon için SAY, Türkçe Öğretmenliği için SÖZ, İngilizce Öğretmenliği için DİL puanıyla tercih yapabilir.
Bazı tipler bir puan türüne daha çok yaslanır. Gerçekçi ve Araştırmacı tiplere önerilen bölümlerin büyük kısmı SAY ile alınır. Yine de araştırmacı yönü güçlü bir EA öğrencisi Ekonometri ya da Psikolojiye, SÖZ öğrencisi Arkeolojiye bakabilir. Sanatçı ilgisi baskın olanlar için Resim ya da Müzik gibi programlar genellikle özel yetenek sınavıyla öğrenci alır, Mimarlık ve İç Mimarlık ise SAY puanıyla. Bölümlerin puan türleri yıldan yıla ve üniversiteye göre değişebildiği için tercihten önce güncel ÖSYM kılavuzuna mutlaka bak.
İki yıllık programlar da seçenekler arasında. Önlisans programları TYT puanıyla öğrenci alır ve sonuçta her tip için birkaç önlisans örneği de yer alır. Dört yıllık bir bölüme puanın yetmediğinde ilgine yakın bir önlisans programı mesleğe daha erken başlamanın yolu olabilir; şartları sağlayanlar Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile lisansa da devam edebilir. TYT, AYT ya da DGS'ye hazırlanıyorsan Test Çöz bölümündeki konu testleriyle eksiklerini görebilirsin.
Asıl dikkat edilmesi gereken nokta şu: ilgin ile puan türün tamamen ayrı yönleri gösteriyorsa bunu görmezden gelme. Hâlâ lisedeysen rehber öğretmeninle seçeneklerini erkenden konuşmak sonraki yılları kolaylaştırır.
Tercih döneminde meslek testi sonucu nasıl kullanılır?
Tercih döneminde sonucu, listeni kurmadan önce aday bölümleri belirlemek için kullan; sıralamaya ise başarı sıran ve bölümün içeriği karar versin.
Kodunu ve sana önerilen bölümleri bir kâğıda yaz. Puan türüne uyanları ayır, kalanları silmeden kenarda tut. Ardından her bölümün ders planına üniversitenin kendi sitesinden bak. Aynı adı taşıyan iki bölüm oldukça farklı derslerle ilerleyebilir: birinde kuram ağır basar, diğerinde uygulama ve staj öne çıkar. Ders adlarını okurken "bunu dört yıl severek okurum" diyebiliyorsan iyi bir işaret.
Önceki yılların taban başarı sıralarını ve yerleşen öğrencilere dair bilgileri YÖK Atlas'ta bulabilirsin. Listenin üst sıralarına hem ilgine uyan hem de puanının yettiği bölümleri yaz. Yalnızca popüler olduğu ya da çevrende öyle beklendiği için seçilen bir bölüm, ilk dönemden itibaren yük gibi gelebilir.
Yetişkinsen ve iş değiştirmeyi düşünüyorsan mantık aynı kalır. Kodundaki ilk iki harfe uyan işleri listele, sonra bunlara hangi kurs ya da önlisans programıyla geçebileceğini araştır. Her zaman tamamen yeni bir alana atlamak gerekmez; şu anki işinde ilgine uyan görevleri artırmak da bir başlangıçtır.
Meslek testi sonucu kesin mi, testin sınırları neler?
Hayır. Sonuç, o gün verdiğin cevaplara göre ilgilerinin bir fotoğrafını çeker. Bu test bir tanı aracı yerine geçmez ve tamamen öz bildirime dayanır, yani sonuç senin kendini nasıl gördüğünü yansıtır. Yorgunken ya da "nasıl görünmeliyim" diye düşünerek cevap verirsen tablo değişebilir. En temiz sonucu maddeleri hızlı ve içinden geldiği gibi işaretlediğinde alırsın.
Testin hesaba katmadığı şeyler de var. Yeteneğini ya da bir alanda iş bulma ihtimalini göstermez. Ailenin imkânları ya da yaşadığın şehir gibi gerçek hayat koşulları da sonuca girmez. Zihinsel becerilerin hakkında fikir edinmek istersen IQ testi bambaşka bir soruya cevap arar.
Lise yıllarında ilgiler hâlâ şekillenir. Bir yıl sonra testi yeniden çözdüğünde ilk harfin değiştiğini görebilirsin. Bu çoğu zaman yeni şeyler denediğinin ve kendini daha iyi tanıdığının işaretidir. Sonucu en verimli değerlendirebileceğin yer bir konuşmadır: okulundaki rehber öğretmen ya da bir psikolojik danışman kodunu not alıp ders başarın ve hedeflerinle birlikte ele alabilir.
