Big Five kişilik testi nedir?
Big Five kişilik testi, kişiliği beş geniş boyut üzerinden ölçen bir testtir: dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, duygusal denge ve deneyime açıklık. Türkçede çoğunlukla beş faktör kişilik testi diye anılır. İngilizce kaynaklarda boyutların baş harflerinden oluşan OCEAN kısaltmasına da rastlayabilirsin.
Modelin çıkış noktası sade bir fikir. İnsanlar birbirini anlatmak için dilde binlerce sıfat kullanır: konuşkan, titiz, alıngan, meraklı, yardımsever… Araştırmacılar bu kelimeleri toplayıp hangilerinin aynı kişiler için birlikte kullanıldığına baktığında, sıfatların büyük kısmının birkaç ana kümede toplandığını gördü. "Big Five" adı bu beş kümeye verildi ve Lewis Goldberg'in çalışmalarıyla yaygınlaştı.
Bu modeli "sen şu tipsin" diyen testlerden ayıran şey, kimseyi bir kutuya koymaması. Her boyut bir uçtan öbür uca uzanan bir çizgi gibidir ve insanların çoğu bu çizginin ortasına yakın bir yerde durur. Test sana beş ayrı çizgide nerede olduğunu gösterir; bu beş noktanın birleşimi de kişilik profilini oluşturur.
Bu ücretsiz kişilik testi hangi sorulara dayanıyor?
Testteki 20 madde, Lewis Goldberg'in başlattığı Uluslararası Kişilik Madde Havuzu'ndan (IPIP) alındı. IPIP, kişilik araştırmalarında kullanılmak üzere hazırlanmış, kamuya açık (public domain) bir madde havuzu. Buradaki maddeler izin ya da ücret gerekmeden kullanılabilir ve başka dillere çevrilebilir. Bu sayfada, havuzdaki 50 maddelik Beş Faktör setinden seçilerek oluşturulmuş 20 maddelik kısa form (Mini-IPIP) kullanılıyor.
Bunun pratik bir karşılığı var. Yaygın kullanılan kişilik envanterlerinin bir kısmı telif hakkıyla korunur ve ancak ücret karşılığında uygulanabilir. IPIP maddeleri ise baştan herkesin kullanımına açık olacak şekilde yayımlandı. Ücretsiz bir kişilik testi hazırlamak için soruları sıfırdan yazmak gerekmiyor; akademik çalışmalarda da kullanılan maddeleri kendi dilinde cevaplıyorsun.
Şunu da bilmen iyi olur: maddeler bu sayfa için Türkçeye çevrildi ve resmi bir Türkçe uyarlama çalışmasından geçmedi. Çeviride her maddenin anlamı ve yönü korundu. Yine de kelime seçimi, bir maddeyi nasıl anladığını ve ona verdiğin cevabı küçük ölçüde etkileyebilir.
Kişilik testi kaç soru, nasıl cevaplanır?
Test 20 kısa ifadeden oluşur ve her boyut 4 maddeyle ölçülür. Kısa form olduğu için puanlar uzun testlere göre daha kaba bir tablo çizer; genel eğilimini görmek için yeterlidir. Her ifade için "Bana hiç uymuyor" ile "Bana tamamen uyuyor" arasındaki beş seçenekten birini işaretlersin.
Maddelerin bir kısmı ters yönde yazılmıştır. "Bulunduğum ortama neşe katarım" ifadesine katılmak dışadönüklük puanını artırırken "Çok konuşan biri değilim" ifadesine katılmak aynı puanı düşürür. Sorular da boyutlar arasında karışık sırayla gelir. Bu yapı, her maddeye düşünmeden aynı cevabı verme alışkanlığının sonucu bozmasını zorlaştırır.
Cevap verirken birkaç küçük ayrıntı sonucu belirgin biçimde netleştirir. Olmak istediğin kişiyi düşünerek işaretlersen ortaya hayalindeki kişinin profili çıkar, o yüzden çoğu zaman nasıl davrandığına bak. Son birkaç günün havasına takılma; yıllardır seni tanıyan biri seni nasıl anlatırdı, onu düşün. "Kararsızım" seçeneğini gerçekten arada kaldığın maddelere sakla. Test 3 dakika kadar sürer ve bir maddede uzun süre beklemek yerine ilk içten cevabı vermek çoğu zaman yeterlidir.
Reklam
Kişilik testi sonuçları nasıl yorumlanır?
Her boyuttaki puan, o boyutun 4 maddesine verdiğin cevaplardan hesaplanır ve iki uç arasındaki konumunu gösterir. Burada asıl önemli olan şu: yüksek ya da düşük puan iyi veya kötü anlamına gelmez. Bir sınav notunda yukarısı hep daha iyidir; burada ise her uç bazı durumlarda kolaylık, bazı durumlarda zorluk getirir.
Düşük dışadönüklük puanı alan biri kalabalık bir akşamın sonunda yorgun düşebilir. Aynı kişi saatlerce tek başına odaklanması gereken bir işte gayet rahat eder. Uyumluluğu çok yüksek biri ekipte sevilir ama kendi ihtiyacını dile getirmekte zorlanabilir. Sorumluluk puanı düşük biri teslim tarihleriyle daha çok uğraşabilir; plan bozulduğunda ise çoğu zaman en hızlı uyum sağlayan o olur.
Orta puanlar da bir şey anlatır. Ortada duran biri o boyutta ortama göre davranır, iş toplantısında konuşkan olup hafta sonu sessiz kalabilir. Profilinin birkaç boyutta orta çıkması olağandır, çünkü insanların büyük bölümü bu çizgilerin ortasına yakın yerdedir.
Beş boyutun her biri, daha dar özellikleri içine alan geniş bir şemsiye gibidir. Dışadönüklük örneğin hem insanlarla vakit geçirme isteğini hem de bir grupta söz alma rahatlığını kapsar. İki kişi aynı puanı bu parçaların farklı karışımıyla alabilir; 20 maddelik kısa bir test alt parçaları ayrı ayrı ölçmez, sana geniş resmi verir.
Sonucu okurken boyutları birlikte değerlendirmek de işe yarar. Dışadönüklüğü ve sorumluluğu yüksek biri organizasyonu üstlenen kişi olmaya yatkındır. Dışadönüklüğü yüksek ama sorumluluğu düşük biri ise fikri ortaya atıp takibini başkasına bırakabilir.
Kişilik analizi testi ne kadar doğru sonuç verir?
Bir kişilik analizi testi, kendini ne kadar iyi tanıdığın ve ne kadar açık cevap verdiğin ölçüde isabetli olur. Bu test öz bildirime dayanır; puanların tamamı senin kendini nasıl gördüğünden gelir. Bir uzmanın yaptığı değerlendirmenin yerini tutmaz ve bir tanı aracı değildir.
Öz bildirimin bilinen bazı sınırları var. İnsanlar kendilerini olduklarından biraz daha olumlu anlatmaya eğilimlidir, buna sosyal istenirlik denir. Moralinin bozuk olduğu bir günde duygusal denge puanın her zamankinden düşük çıkabilir. Bazı davranışlarımızı da başkaları bizden daha net görür: kendini sakin sanan biri, çevresine gergin görünüyor olabilir.
Bu sınırların etkisini azaltmak için testi birkaç hafta arayla tekrar çözüp sonuçların ne kadar tutarlı kaldığına bakabilirsin. Seni iyi tanıyan birine profilini okutup ona ne kadar tanıdık geldiğini sorabilirsin. Sonucu bir işe alım kararında ya da başkasını etiketlemek için kullanmak doğru olmaz; buradaki test kendini tanıman için hazırlandı.
Kişilik testi sonucu günlük hayatta ne işe yarar?
En somut faydası, kendinle ilgili belli belirsiz bildiğin şeylere bir ad koyması. "Kalabalık bir haftanın sonunda neden tükeniyorum?" ya da "Planlarım neden hep yarım kalıyor?" gibi soruların cevabına profilin bir ipucu verebilir. Bunu bilmek, kendinden beklediğin şeyleri daha gerçekçi kurmanı kolaylaştırır.
Ders çalışma ve iş düzeninde etkisi çabuk görülür. Sorumluluk puanın düşükse irade gücüne yaslanmak yerine dışarıdan bir düzen kurmak daha çok işe yarar: takvim hatırlatıcıları, küçük parçalara bölünmüş görevler ya da birlikte çalıştığın bir arkadaş. Deneyime açıklığın yüksekse tekrar eden işleri farklı yöntemlerle denemek motivasyonunu canlı tutar. Hangi işlere yatkın olduğunu merak ediyorsan meslek testi ile ilgi alanlarına da bakabilirsin.
İlişkilerde profiller arasındaki farkı görmek yanlış anlamaları azaltır. Uyumluluğu yüksek biriyle düşük biri aynı tartışmayı çok farklı yaşar; biri kırıldığını düşünürken öbürü yalnızca fikrini söylediğini sanır. Partnerinle ya da bir arkadaşınla testi birlikte çözüp sonuçları konuşmak, bu tür sürtüşmeleri sakin bir dille ele almanın kolay bir yolu. Duyguları fark etme ve yönetme tarafını ayrıca merak ediyorsan duygusal zeka testi iyi bir tamamlayıcı olur.
Bir yıl sonra testi yeniden çözmek de ilginç bir deneme. Arada yeni bir işe başladıysan ya da hayatında büyük bir değişiklik olduysa bazı puanların biraz kaydığını görebilirsin. Farklı konulara odaklanan diğer testler kişilik testleri sayfasında.
