Son gün öğrenilen konu sınavda nadiren işe yarıyor; son gün tekrar edilen konu ise neredeyse her zaman yarıyor. Bu iki cümle, sınavdan önceki yirmi dört saatin nasıl geçirileceğini büyük ölçüde belirliyor. Yapılacaklar listesi kısa, yapılmayacaklar listesi ise daha uzun.
Çoğu öğrenci son günü en verimsiz biçimde kullanıyor: Hiç çalışmadığı konuyu açıp panikliyor, geç saate kadar oturuyor ve sınava yorgun giriyor. Oysa o gün toparlama günü.
Son gün yeni konu çalışılır mı?
Hayır, bir istisna dışında. Hiç bakılmamış bir konuyu son gün açmak iki zarar veriyor: Zaman, tekrardan çalınıyor ve yeni öğrenilen yarım bilgi, önceden oturmuş bilgiyle karışıyor. Sınavda en çok hata, "yeni öğrendim ama tam değil" durumundaki konularda çıkıyor.
İstisna şu: Konu küçükse ve tek bir kuraldan oluşuyorsa, otuz dakikada kapanabilir. Bir formül, bir tanım, bir istisna kuralı. Ama bu karar dürüst verilmeli; "yarım saatte hallederim" diye başlanan bir ünite genellikle üç saat götürüyor.
O gün kaç saat çalışmalı?
İki ya da üç saat, bloklara bölünerek. Son gün sekiz saat çalışmak hem mümkün değil hem gereksiz; yorgunluk, kazanılan bilgiden fazlasını götürüyor. Kırk dakikalık bloklar ve aralarda on dakikalık gerçek molalar, aynı sürede daha fazla tekrar demek.
Saatin kendisi de önemli. Sınav sabah ise çalışmayı akşam saatlerine değil öğleden sonraya yığmak, gece uykusunu korumayı kolaylaştırıyor. Akşam sekizden sonra çalışılan son bir saat, uykuya geçişi geciktirdiği ölçüde zararlı olabiliyor.
Tam olarak ne tekrar edilir?
Üç şey: Yanlış listesi, formül ve tanım kartları, bir de kendi çıkardığın özetler. Bu sıra rastgele değil; en çok puan, daha önce yapılmış hataları tekrarlamamaktan geliyor.
Yanlış listesi en çok işe yarayan. Hafta boyunca çözdüğün sorularda nerede hata yaptığını not aldıysan, son gün o satırları okumak doğrudan puana dönüyor. Not almadıysan çözülmüş soruların yanlışlarına hızlı bir göz atmak aynı işi daha yavaş yapıyor. Bu listenin nasıl tutulacağını deneme analizi yazısında anlattım.
Tekrarın biçimi de sonucu değiştiriyor. Defteri okumak tanıdıklık hissi veriyor ama hatırlama çalıştırmıyor. Kitabı kapatıp konuyu kendine sesli anlatmak, aynı sürede çok daha fazla açığı gösteriyor; takıldığın yerde durup bakmak, baştan sona okumaktan verimli. Açık uçlu yazılıya giriyorsan bir adım daha ekle: Birkaç cevabı tam cümlelerle yaz, çünkü sınavda istenen tam olarak bu.
Gece geç saate kadar çalışmak işe yarıyor mu?
Kısa vadede bile pahalı bir takas. Uykunun hafızada öğrenilenin yerleşmesindeki rolü iyi bilinen bir şey; gece yarısından sonra kazanılan iki saat çalışma, ertesi gün kaybedilen dikkatle ödeniyor. Sınav günü dikkat, bilgiden daha belirleyici olabiliyor: Soruyu yanlış okumak, bilmediğin bir konudan daha çok net götürüyor.
Uykusuz kalmanın özellikle zarar verdiği sınavlar uzun metinli olanlar. Paragraf ve senaryo sorularında yorgun bir okuyucu aynı satıra üç kez dönüyor ve süre bitiyor. Konuyla ilgili ayrıntı uyku ve zeka yazısında.
Uyku saatini sınavdan bir gün önce değiştirmeye kalkmak da işe yaramıyor. Her gün birde yatan biri, sınav için onda yatmayı denediğinde genellikle uyuyamıyor. Düzeni birkaç gün önceden kaydırmak gerekiyor; son gece yapılabilecek tek şey, normalden bir saat erken yatmak.
Sınav sabahı ne yapılır?
Hafif bir tekrar ve kahvaltı; yeni soru çözmek yok. Sabah çözülen ve yapılamayan bir soru, güveni sınav saatine kadar taşıyacak kadar uzun süre aşağıda tutuyor. Onun yerine formül kartlarına ve özet notlara bakmak yeterli.
Kafein konusunda ölçü, her zamanki miktarın üstüne çıkmamak. Normalde kahve içmeyen birinin sınav sabahı iki fincan içmesi, odaklanma değil huzursuzluk veriyor; ayrıntısı kafein ve odaklanma yazısında. Kahvaltının da ağır olmaması yeterli, özel bir menü aramak gerekmiyor.
Son olarak sınav çantası. Kalem, silgi, gerekiyorsa hesap makinesi ve kimlik; ortak yazılılarda cevapların kurşun kalemle yazılması istenebiliyor, o yüzden yedek kalem gereksiz bir ayrıntı değil. Bunu sabah değil akşam hazırlamak, sabahın ilk yarım saatini telaşsız geçirmenin en kolay yolu.
Kaygı yükselirse ne yapılır?
Çalışmaya devam etmek değil, kısa bir ara vermek. Son gün kaygının yükselmesi normal ve genellikle "yetişmeyecek" düşüncesinden besleniyor. Bu düşünceyi azaltan şey daha fazla çalışmak değil, listeyi küçültmek: Çalışılacakları üç maddeye indirip yalnız onları bitirmek, kontrol hissini geri veriyor.
Bedensel tarafta işe yarayan en basit şey yürüyüş. Yirmi dakikalık bir yürüyüş, aynı süre masada oturup hiçbir şey öğrenememekten iyi. Kaygının yüksek seyrettiği durumlar içinse sınav kaygısı yazısı ve sınav döneminde odaklanma teknikleri daha ayrıntılı yöntem veriyor.
Son yirmi dört saatte yapılan en yaygın hata nedir?
Arkadaşlarla konu konuşmak. Sınavdan önceki akşam telefonda "şu konudan soru gelir mi" muhabbeti, neredeyse her zaman kaygıyı yükseltiyor ve kimsenin bilmediği bir bilgiyi herkese yaydığı için yanlış yönlendiriyor. Bir başkasının hangi konuyu bitirdiğini bilmek, senin netini artırmıyor.
İkinci yaygın hata, son gün deneme çözmek. Deneme bir ölçüm aracı ve ölçümün değeri, sonucuna göre bir şey değiştirebilmekte. Sınavdan bir gün önce değiştirecek vakit yok; düşük çıkan bir deneme yalnız moral bozuyor. Deneme çözülecekse iki üç gün öncesinde çözülmeli, son gün yalnız onun yanlışlarına bakılmalı. Soru çözmek isteyenler için Test Çöz sayfasındaki kısa konu testleri, tam deneme yerine daha makul bir seçenek.