TYT Felsefe Felsefeye Giriş ve Bilgi Felsefesi Testi 1
- Felsefeye Giriş ve Bilgi Felsefesi
- 20 soru
- 25 dakika
Felsefenin anlamı ve özellikleri, felsefenin bilimle ilişkisi, bilgi türleri, bilginin öğeleri ve doğruluk ile şüphecilikten analitik felsefeye bilgi felsefesi akımları üzerine 20 soru. Akımları ayırt ederken her birinin bilginin kaynağı olarak neyi gösterdiğine odaklanmak işini kolaylaştırır.
Cevabını işaretlemek için şıkka dokun. Fikrini değiştirebilir, aynı şıkka tekrar dokunarak soruyu boş bırakabilirsin. Testi bitirdiğinde doğru cevaplar ve çözümler görünür.Şıkka dokunarak cevapla; aynı şıkka yeniden dokunursan soru boş kalır.
Sonucun
- 0 doğru
- 0 yanlış
- 0 boş
- 0 net
-
Soru 1
Antik Yunan’da kendisine “bilge” denmesini istemeyen bir düşünürün, bilgeliğin ancak tanrılara ait olabileceğini, insanın ise yalnızca bilgeliği sevip onun peşinden gidebileceğini söylediği aktarılır. “Filozof” sözcüğü de bu anlayışla “bilgelik seven” anlamını kazanmıştır.
Bu anlayışa göre felsefe için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D
Bilgeliğe sahip olmak ile onu sevip aramak ayrılıyor; filozof bilgeliğe ulaşmış değil, ona yönelmiş kişidir. Bu da felsefeyi bitmeyen bir arayış olarak tanımlar.
Parçada tanrılar yalnızca bilgeliğin sahibi olarak anılır; felsefenin tanrısal konularla sınırlı olduğu söylenmez.
-
Soru 2
Bir felsefeci “Doğru bilgiye nasıl ulaşırız?” sorusunu sorduktan sonra durur ve bu soruda kullandığı “doğru” ve “bilgi” kavramlarının ne anlama geldiğini, soruyu sorarken hangi varsayımlara dayandığını da sorgular.
Bu durum felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisini öne çıkarır?
Doğru cevap: C
Felsefeci yalnızca bir soruya cevap aramıyor; sorunun kendisini, kullandığı kavramları ve varsayımlarını da düşüncesinin konusu yapıyor. Düşüncenin kendine dönmesi refleksif olmaktır.
Deneysellik bilimin özelliğidir; felsefe sonuçlarını gözlemle sınamaz.
-
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi bilimin özelliği olup felsefenin özelliği değildir?
Doğru cevap: E
Bilim de felsefe de akla dayanır, sistemli ve eleştireldir, evrensel geçerlilik arar.
Felsefi önermeler deneyle doğrulanamaz ya da yanlışlanamaz. Sonuçları deney ve gözlemle sınamak yalnızca bilime özgüdür.
-
Soru 4
Bu bilgi türünde temel kaynak kutsal metinler ve vahiydir. Bilginin doğruluğu akıl yoluyla sorgulanarak değil, inanç yoluyla kabul edilir. Temel ilkeler değişmez ve tartışmaya açık değildir.
Parçada sözü edilen bilgi türü aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E
Kaynağın vahiy olması, inanca dayalı kabul ve sorgulanmayan temel ilkeler dinî bilginin özellikleridir.
Felsefi bilgi ise her kabulü sorgulamaya açar; bu yönüyle parçadaki anlatımın tam tersidir.
-
Soru 5
I. Hatice Teyze, kırlangıçların alçaktan uçtuğu günlerde yağmur yağacağını yıllar içindeki gözlemlerinden bilir.
II. Bir mühendis, fizik yasalarını kullanarak daha az malzemeyle daha sağlam bir köprü tasarlar.
III. Bir ressam, gün batımında kıyıdaki kayıkları kendi duygu ve hayal gücüyle tuvale aktarır.Bu örneklerde öne çıkan bilgi türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Doğru cevap: C
I’deki bilgi yöntemli bir araştırmaya değil, yaşantıya dayanır: gündelik bilgi. II’de bilimsel yasalar insan ihtiyacına yönelik bir ürüne dönüştürülür: teknik bilgi.
III’te sanatçının duygu ve hayal gücüyle oluşturduğu öznel bir anlatım vardır: sanat bilgisi.
-
Soru 6
Bir gökbilimci, aylarca teleskopla izlediği bir kuyruklu yıldızın Güneş’e yaklaştıkça parlaklığının arttığını belirliyor ve bu sonucu bir makalede yayımlıyor.
Bu örnekte bilginin öğelerinden “obje (nesne)” aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C
Bilgi; bilen (süje), bilinen (obje) ve ikisi arasındaki ilişkiden doğan üründen oluşur. Bilinmek istenen şey kuyruklu yıldızdır.
Gökbilimci süjedir; parlaklıkla ilgili yargı ise bu ilişkinin ürünü olan bilgidir. Teleskop yalnızca bir araçtır.
-
Soru 7
Aşağıdaki sorulardan hangisi bilgi felsefesinin (epistemoloji) alanına girer?
Doğru cevap: A
Bilgi felsefesi bilginin kaynağını, imkânını, sınırlarını ve doğruluğunu sorgular. Bilginin sınırına ilişkin soru bu alana girer.
İyi-kötü ahlak felsefesinin, güzellik sanat felsefesinin (estetik), evrenin ilk nedeni varlık felsefesinin, yönetim biçimi siyaset felsefesinin konusudur.
-
Soru 8
“Ankara Türkiye’nin başkentidir.” önermesi doğrudur, çünkü dile getirdiği durum gerçekte de böyledir. “Ay’ın kendi ışığı vardır.” önermesi ise yanlıştır, çünkü Ay yalnızca Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır.
Bu açıklamaya göre bir önermenin doğruluğu neye bağlıdır?
Doğru cevap: A
Parçada iki önerme, söyledikleri şeyin gerçekte de öyle olup olmamasına göre doğru ya da yanlış sayılıyor. Ölçüt, önerme ile gerçeklik arasındaki uygunluktur.
Önermenin yararı, kabul edenlerin sayısı ya da söyleyenin saygınlığı açıklamada hiç geçmez.
-
Soru 9
Bir düşünüre göre her konuda birbirine karşıt iki görüş aynı güçte savunulabilir. Bu yüzden kesin bir yargıya varmak yerine yargıda bulunmaktan kaçınmak gerekir; insan ancak böylece iç huzuruna kavuşabilir.
Bu görüş aşağıdaki akımlardan hangisine aittir?
Doğru cevap: D
Kesin bilginin mümkün olmadığını düşünüp yargıyı askıya almayı öneren yaklaşım şüpheciliktir; Antik Çağ’da Pyrrhon ile anılır.
Rasyonalizm ve empirizm doğru bilginin mümkün olduğunu kabul eder; yalnızca kaynağı konusunda ayrılırlar.
-
Soru 10
Descartes’ın şüpheciliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: E
Descartes, şüphe edilebilecek her şeyden şüphe ederek şüphe edilemeyecek bir ilk ilkeye ulaşmak ister: “Düşünüyorum, öyleyse varım.” Bu yüzden onun şüphesi yöntemseldir.
Şüpheyi bir amaç olarak görüp kesin bilgiyi reddeden tutum Antik şüphecilere aittir. Descartes bilginin kaynağını akılda görür.
-
Soru 11
Bir üçgenin iç açılarının toplamının 180 derece olduğunu bilmek için bütün üçgenleri tek tek ölçmeye gerek yoktur. Akıl bu bilgiye deneyimden bağımsız olarak ulaşır ve vardığı sonuç her zaman, her yerde geçerlidir. Bir düşünüre göre doğru bilginin örneği de budur.
Bu düşünürün görüşü aşağıdaki akımlardan hangisiyle uyumludur?
Doğru cevap: A
Bilginin kaynağını deneyimde değil akılda gören, matematiği kesin bilginin modeli sayan akım rasyonalizmdir (akılcılık).
Empirizm bilgiyi deneyime dayandırır; parçadaki “ölçmeye gerek yoktur” vurgusu bunun tersidir.
-
Soru 12
“Doğduğumuzda zihnimiz üzerine hiçbir şey yazılmamış boş bir levha gibidir; ne biliyorsak sonradan duyular yoluyla öğreniriz.” görüşünü savunan düşünür ve bağlı olduğu akım aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru cevap: D
Zihnin doğuşta boş bir levha (tabula rasa) olduğunu söyleyen Locke’tur. Bilginin kaynağını duyu deneyiminde görmek empirizmin (deneycilik) temel görüşüdür.
Descartes ve Platon doğuştan gelen bilgileri kabul eden rasyonalistlerdir.
-
Soru 13
Bir düşünüre göre bilginin malzemesi duyulardan gelir; ancak bu malzeme, aklın kendi yapısında bulunan kategorilerle düzenlenmedikçe bilgiye dönüşemez. Bu yüzden insan, şeylerin kendisini değil yalnızca bize göründükleri hâliyle bilebilir.
Bu görüşü savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E
Bilgide hem deneyimin hem aklın payı olduğunu söyleyip ikisini birleştiren yaklaşım Kant’ın kritisizmidir. “Şeylerin kendisi” bilinemez, yalnızca görünüşleri bilinebilir.
Hume bilgiyi yalnız deneyime, Platon yalnız akla dayandırır; Bergson ise sezgiyi öne çıkarır.
-
Soru 14
Bir düşünüre göre insan düşüncesi tarih boyunca üç aşamadan geçmiştir: Olaylar önce tanrısal güçlerle, sonra soyut kavramlarla, en sonunda gözlenebilir olgular arasındaki yasalarla açıklanmıştır. Ona göre metafizik sorularla uğraşmak boşunadır; geçerli bilgi yalnızca bilimsel yöntemle elde edilen bilgidir.
Bu görüş aşağıdaki akımlardan hangisine aittir?
Doğru cevap: A
Teolojik, metafizik ve pozitif evrelerden oluşan “üç hâl yasası” Auguste Comte’a aittir ve pozitivizmin temelidir.
Pozitivizm, gözlenebilir olgular dışında kalan metafizik sorulara bilgi değeri tanımaz.
-
Soru 15
Gazali’ye göre duyular ve akıl insanı zaman zaman yanıltır. Kesin bilgiye, ancak kalbe doğan bir iç aydınlanma ile ulaşılabilir.
Bu görüşe göre doğru bilginin kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B
Duyuları ve aklı yetersiz bulup kesin bilgiyi kalbe doğan aydınlanmaya, yani sezgiye bağlayan Gazali sezgiciliğin önemli temsilcilerindendir.
Akıl parçada açıkça yanıltıcı olabilen kaynaklar arasında sayılıyor.
-
Soru 16
Bir düşünür, bilgiye ulaşmak için ön yargıları, geleneksel kabulleri ve hatta nesnenin bilinçten bağımsız var olup olmadığı sorusunu “paranteze almayı”, böylece doğrudan şeylerin bilince nasıl göründüğüne yönelmeyi önerir.
Bu yaklaşım aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?
Doğru cevap: D
Ön kabulleri paranteze alıp “şeylerin kendisine” yönelmeyi öneren yöntem fenomenolojidir; kurucusu Edmund Husserl’dir.
James pragmatizmin, Wittgenstein analitik felsefenin, Comte pozitivizmin temsilcisidir.
-
Soru 17
William James’e göre bir düşüncenin doğru olup olmadığı, o düşüncenin yaşamda işe yarayıp yaramadığına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşle aşağıdaki yargılardan hangisi uyumludur?
Doğru cevap: B
Pragmatizmde doğruluğun ölçütü yarardır: işe yarayan düşünce doğrudur. Sorun çözmeye katkı sağlamayan düşünce bu ölçüte göre doğru sayılmaz.
Öteki yargılar otoriteye dayanan bir anlayışa, rasyonalizme, şüpheciliğe ve sezgiciliğe uygundur.
-
Soru 18
Bir düşünüre göre felsefenin görevi yeni bilgiler üretmek değil, dili ve kavramları çözümleyerek önermeleri açık hâle getirmektir. Geleneksel felsefe sorunlarının çoğu, dilin yanlış kullanılmasından doğan sözde sorunlardır.
Bu görüş aşağıdaki akımlardan hangisine aittir?
Doğru cevap: C
Felsefeyi dilin ve kavramların çözümlenmesi olarak gören, felsefe sorunlarını dil karışıklığına bağlayan akım analitik felsefedir (Wittgenstein, Russell).
Fenomenoloji bilince görünene, pragmatizm yarara, sezgicilik sezgiye yönelir.
-
Soru 19
Protagoras’ın “İnsan her şeyin ölçüsüdür.” sözünden bilgiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılabilir?
Doğru cevap: B
Sofist Protagoras’a göre her şey bir insana nasıl görünüyorsa onun için öyledir. Bu, bilginin göreli olduğu, evrensel bir doğru bulunmadığı anlamına gelir.
“Ölçü” sözcüğü burada ölçüp tartmayı değil, doğrunun ölçütünün tek tek insanlar olduğunu anlatır; insanın her şeyi eksiksiz bilebileceği yorumu bu yüzden yanlıştır.
-
Soru 20
Ece: “Bilim ilerledikçe felsefeye gerek kalmayacak, çünkü bütün sorulara bilim cevap verecek.”
Mert: “Bilim olayların nasıl gerçekleştiğini açıklar. Ama bilimsel bilginin değerini, sınırlarını, bilim insanının sorumluluklarını sorgulamak yine felsefenin işidir.”
Mert’in sözlerinden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?
Doğru cevap: B
Mert, bilimsel bilginin değerini ve sınırlarını sorgulamayı felsefenin görevi sayıyor; yani bilim, felsefenin konularından biridir.
Felsefenin konularının azalacağı düşüncesi Ece’ye aittir; Mert bunun tersini savunur.
Boş bıraktığın sorular yanlış sayılmaz.
Felsefe