TYT Biyoloji Canlıların Sınıflandırılması Testi 1

Yapay sınıflandırmada canlılar akrabalığa değil, dış görünüş ya da yaşam biçimi gibi göze çarpan benzerliklere göre gruplanır. Uçma özelliği bir memeliyi, bir kuşu ve bir böceği aynı gruba sokar ama bu canlılar yakın akraba değildir.

Doğal sınıflandırma ise homolog yapılar, embriyolojik gelişim ve DNA benzerliği gibi akrabalık ölçütlerini kullanır.

Homolog organların kökeni ve temel yapısı aynıdır, görevleri farklı olabilir. İnsan kolu ile balina yüzgecinde aynı kemik düzeni (üst kol, ön kol, el bilek ve parmak kemikleri) bulunur; bu ortak bir atadan geldiklerini gösterir.

Diğer çiftler benzer görev yapan ama kökenleri farklı olan analog organlardır; analog organlar akrabalığı göstermez.

Tür; doğada çiftleşebilen ve verimli (üreyebilen) yavrular oluşturabilen bireylerden oluşur. At ile eşek çiftleşse de yavruları kısır olduğu için ayrı türlerdir.

Metinde iki hayvanın aynı cinse ait olduğu belirtilmiştir; aynı cinsten farklı türler olmaları bu bilgiyle çelişmez.

Arkeler, bakteriler gibi tek hücreli ve prokaryottur; zarla çevrili çekirdekleri ve zarlı organelleri yoktur. Bazı türleri tuz gölleri, sıcak su kaynakları ve oksijensiz bataklıklar gibi zorlu ortamlarda yaşar.

Hücre duvarlarının ve zarlarının kimyasal yapısı bakterilerinkinden farklı olduğu için ayrı bir grupta (domain) sınıflandırılır.

Bakteriler prokaryot olduğu için mitokondri gibi zarlı organelleri yoktur. Oksijenli solunum yapan bakterilerde solunum enzimleri hücre zarında ve sitoplazmada bulunur.

Ribozom, hücre zarı ve hücre duvarı bakterilerde bulunur; fotosentez ve kemosentezle besin üretebilen ototrof bakteriler de vardır.

Baklagillerin köklerinde yaşayan bakteriler azot bağlar; süt asidi bakterileri sütü yoğurda ve peynire dönüştürür; ayrıştırıcı bakteriler ise mantarlarla birlikte madde döngülerini sürdürür.

Bakterilerin bir kısmı hastalık yapsa da büyük bölümü doğadaki dengenin önemli bir parçasıdır. Üç ifade de doğrudur.

Öglena ışıkta kloroplastlarıyla fotosentez yapar (ototrof); karanlıkta ise ortamdaki organik maddeleri alarak beslenir (heterotrof). Deney, iki beslenme biçimini de kullanabildiğini gösterir.

Öglena tek hücreli ökaryot bir canlıdır ve protistler arasında sınıflandırılır; kloroplast taşıması onu bitki yapmaz.

Amip, yalancı ayaklarıyla hareket eden ve besin alan tek hücreli ökaryot bir canlıdır; protistler âleminde yer alır.

Ekmek küfü ve bira mayası mantarlar, siyanobakteri bakteriler, kara yosunu ise bitkiler âlemindendir.

Mantarlarda kloroplast yoktur; besinlerini dışarıdan hazır alırlar (heterotrof). Çoğu ölü organik maddeleri ayrıştırarak, bazıları da başka canlılar üzerinde yaşayarak beslenir.

Kitinli hücre duvarı ve glikojen depolama mantarların bitkilerden ayrılan özellikleridir.

Likende alg ya da siyanobakteri fotosentezle besin üretir, mantar ise su ve mineral tutarak ortağını korur. Bu karşılıklı yarara dayalı ortak yaşam (mutualizm) zor koşullarda yaşamayı sağlar ve kayanın aşınmasıyla toprak oluşumu başlar.

Mikoriza, mantar ile bitki kökü arasındaki ortak yaşamdır.

Eğrelti otları tohumsuz damarlı bitkilerdir: odun ve soymuk borularından oluşan iletim demetleri vardır, ancak tohum oluşturmazlar; yapraklarının alt yüzündeki spor keselerinde oluşan sporlarla çoğalırlar.

İletim demeti bulunmayan bitkiler kara yosunlarıdır; kozalak açık tohumlulara, çiçek ve meyve kapalı tohumlulara özgüdür.

Tohum oluşturduğu hâlde meyvesi olmayan M, tohumları açıkta gelişen açık tohumlu bitkilerdendir (çam, ladin, ardıç gibi).

K kara yosunu gibi damarsız, L eğrelti otu gibi tohumsuz damarlı, N ise tohumları meyve içinde gelişen kapalı tohumlu bir bitkidir.

Ahtapot, yumuşakçalar grubunda yer alan omurgasız bir hayvandır; iskeleti ve omurgası yoktur.

Köpek balığı (kıkırdaklı balık), kurbağa (iki yaşamlı), yarasa (memeli) ve kaplumbağa (sürüngen) omurgalıdır.

Sürüngenlerin vücut sıcaklığı ortam sıcaklığına göre değişir; bu yüzden kertenkeleler sabahları güneşlenerek ısınır.

Omurgalılarda vücut sıcaklığı sabit olan gruplar kuşlar ve memelilerdir.

Süt bezleriyle yavruyu besleme bütün memelilerde ortak olan ayırt edici özelliktir; ornitorenk yumurtlasa da yavrusunu sütle besler. Kıllı vücut ve sabit vücut sıcaklığı da memelilerin özelliklerindendir.

Doğurarak çoğalma ornitorenkte görülmez; uçma ve solungaç solunumu da üçünde ortak değildir.

Antibiyotikler bakterilerin hücre duvarı, ribozomu gibi yapılarını hedef alır. Virüslerde bu yapılar bulunmadığından antibiyotikler virüslere etki etmez; grip gibi viral hastalıklarda gereksiz antibiyotik kullanımı bu yüzden önerilmez.

Virüsler protein kılıf ve içindeki DNA ya da RNA'dan oluşur; ancak canlı bir hücrenin içinde, onun ribozomlarını ve enzimlerini kullanarak çoğalabilir.

Aynı ailedeki canlılar aynı takımdadır. K ile L aynı aileden olduğu için aynı takımdadır; L ile M de aynı takımda olduğundan K, L ve M aynı takımda yer alır.

M ile N farklı takımlarda olduğundan K ile N de farklı takımdadır; ama N, M ile aynı sınıfta olduğundan K ile de aynı sınıftadır.

Akraba canlılar ortak bir atadan geldiği için kalıtım materyalleri ve bunlara göre üretilen proteinleri birbirine çok benzer. Bu nedenle DNA dizilerinin karşılaştırılması akrabalığı en doğrudan gösteren yöntemdir.

Ortam, beslenme, renk ve hareket biçimi akraba olmayan canlılarda da benzer olabilir; yunus ile köpek balığının benzer vücut şekli buna örnektir.

Siyanobakteriler bakterilerdir; çekirdek zarı ve kloroplastları yoktur. Klorofil, hücre içindeki zar katmanlarında bulunur ve fotosentez bu zarlarda gerçekleşir.

Ürettikleri oksijenle tarih boyunca atmosferdeki oksijen miktarının artmasına katkı sağlamışlardır. Hücre duvarları selülozdan değil, bakterilere özgü maddelerden oluşur.

Hayvanların tamamı çok hücreli ve ökaryottur; besinlerini kendileri üretemez, hazır alırlar (heterotrof). Hücrelerinde hücre duvarı bulunmaz.

Hayvan türlerinin büyük çoğunluğu omurgasızdır; solunum ve üreme biçimleri de gruplara göre değişir.