KPSS Genel Kültür Deneme Sınavı 1

Haçlı Seferleri 1096’da başlamıştır ve Kavimler Göçü ile doğrudan bir bağı yoktur. Roma’nın ikiye ayrılması (395), feodalitenin doğuşu, Avrupa’nın etnik yapısının şekillenmesi ve Batı Roma’nın yıkılması (476) göçün sonuçları arasında sayılır.

Mete Han kişisel olarak değerli şeyleri verirken, verimsiz de olsa bir toprak parçası için savaşı göze almıştır; bu, vatan toprağının her şeyden üstün tutulduğunu gösterir. Anlatımda kurultay, tarım ya da toprak ticaretiyle ilgili bir bilgi yoktur.

Cenaze törenine yuğ, ağıtlara sagu denirdi. Sığır büyük av törenidir, toy kurultayın diğer adıdır, balbal mezar yanına dikilen taşlar, kurgan ise mezarın kendisidir.

Emevî Devleti 750’de, yani Talas’tan bir yıl önce Abbasiler tarafından yıkılmıştır. Diğerleri Talas Savaşı’nın bilinen sonuçlarıdır.

Siyasetname, Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk’ün eseridir. Yusuf Has Hacib’in eseri Kutadgu Bilig’dir; diğer eşleştirmeler doğrudur.

Dandanakan zaferinden sonra toplanan kurultayda Tuğrul Bey sultan ilan edildi ve Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruldu. Anadolu’nun kapılarının açılması Malazgirt’in (1071), Bizans’ın umudunu yitirmesi Miryokefalon’un (1176) sonucudur.

Miryokefalon (1176) ile Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir. Malazgirt Anadolu’nun kapılarını açmış, Pasinler ilk Türk-Bizans savaşıdır; Kösedağ’da Moğollara yenilinmiş, Yassıçimen’de Harezmşahlar yenilmiştir.

Yeniçeri Ocağı, devşirme sistemine dayanarak I. Murad döneminde kurulmuştur. Diğer gelişmelerin hepsi Orhan Bey dönemine aittir.

Ankara Savaşı’ndan sonra Anadolu’daki beylikler yeniden kuruldu, ancak Rumeli’deki Osmanlı toprakları büyük ölçüde korundu; Fetret Devri’nden çıkışta bu topraklar önemli bir dayanak oldu.

Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi’nde (Mercidabık 1516, Ridaniye 1517) Memlükler yıkılmış, halifelik Osmanlılara geçmiştir. Çaldıran Safevilere karşı yapılmış, Mohaç, Belgrad ve Rodos ise Kanuni dönemi seferleridir.

Kadı ve müderris atamalarını kazasker yapardı. Nişancı ise fermanlara tuğra çeker, tımar kayıtlarını tutar ve devlet yazışmalarını düzenlerdi.

Merkezdeki maaşlı ve sürekli ordu kapıkulu askerleridir; giderleri hazineden karşılanırdı. Tımar sistemi ise taşrada eyalet askerini besler, üretimi ve güvenliği sağlardı.

Kırım’ın bağımsızlığı, ilk savaş tazminatı ve halifelik sıfatının ilk kez siyasi amaçla kullanılması Küçük Kaynarca Antlaşması’nın (1774) maddeleridir.

Ucuz ve bol Avrupa malları düşük vergiyle ülkeye girince el tezgâhlarına dayalı yerli üretim rekabet edemeyerek geriledi. Antlaşma kapitülasyonları kaldırmamış, aksine ticari ayrıcalıkları genişletmiştir.

Kanun-ı Esasi 23 Aralık 1876’da II. Abdülhamid döneminde ilan edilmiş ve I. Meşrutiyet dönemi başlamıştır. Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) fermanları Abdülmecid dönemine aittir.

Vilâyât-ı Sitte’ye ilişkin 24. madde, “karışıklık” bahanesiyle bölgenin işgal edilerek burada bir Ermeni devleti kurulmasına yol açmayı amaçlıyordu.

Manda ve himaye ilk kez Erzurum Kongresi’nde reddedilmiş, Sivas’ta bu karar yinelenmiştir. Diğerlerinin hepsi Sivas Kongresi’nde gerçekleşmiştir.

Misak-ı Millî, İstanbul’da toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edilmiştir. TBMM ise 23 Nisan 1920’de açılmıştır.

Başkomutanlık Kanunu, Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra 5 Ağustos 1921’de, yani Sakarya’dan önce çıkarılmıştır. Diğerleri Sakarya zaferinin (13 Eylül 1921) sonuçlarıdır.

Büyük Taarruz’dan sonra imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile Doğu Trakya savaşmadan kurtarılmış, İstanbul ve Boğazların TBMM’ye bırakılması kabul edilmiştir.

Tekke, zaviye ve türbeler 30 Kasım 1925’te kapatılmıştır. Diğer dört düzenleme 3 Mart 1924’te TBMM’de kabul edilen kanunlarla yapılmıştır.

Devletin ekonomide yatırımcı ve düzenleyici olarak yer alması devletçilik ilkesinin gereğidir. Plan ve Sümerbank bu ilkenin en belirgin uygulamalarındandır.

1928’de “Devletin dini İslam’dır” ifadesi anayasadan çıkarılmış, laiklik ise diğer Atatürk ilkeleriyle birlikte 5 Şubat 1937’de anayasaya eklenmiştir.

Medeni Kanun 1926’da kabul edilmiş; kadınlar belediye seçimlerinde 1930’da, muhtarlık seçimlerinde 1933’te, milletvekili seçimlerinde 1934’te seçme ve seçilme hakkı kazanmıştır.

Musul meselesi Lozan’da çözülemeyerek İngiltere ile ikili görüşmelere bırakılmış, 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak’a bırakılmıştır. Kapitülasyonlar kaldırılmış; borçlar, Boğazlar ve tazminat konularında karara varılmıştır.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Türkiye Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkı elde etmiştir.

Sadabat Paktı 1937’de Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır. Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya ise 1934’te Türkiye ile Balkan Antantı’nı kurmuştur.

Türkiye’nin en güney noktası Hatay’dadır (Yayladağı, Beysun). Anamur Burnu yalnızca Anadolu Yarımadası’nın en güney ucudur; diğer eşleştirmeler doğrudur.

Traverten, kalsiyum karbonatlı suların yüzeyde çökeltmesiyle oluşan bir birikim şeklidir (ör. Pamukkale). Lapya, dolin, uvala ve polye çözünme ile oluşan aşınım şekilleridir.

Tortum Gölü, vadinin heyelanla kapanması sonucu oluşmuş bir heyelan set gölüdür. Türkiye’de krater gölüne örnek Nemrut Gölü’dür.

Çarşamba Ovası Yeşilırmak’ın oluşturduğu deltadır. Kızılırmak’ın deltası ise Bafra Ovası’dır.

Aras ve Kura, Kafkasya üzerinden Hazar Denizi’ne dökülür. Fırat ve Dicle Basra Körfezi’ne, Çoruh Karadeniz’e ulaşır; Asi ve Seyhan Akdeniz’e dökülür.

Uludağ, kırılma sonucu yükselmiş bir horst dağıdır. Erciyes, Hasan, Süphan ve Nemrut ise volkanik dağlardır.

Ege’de yer kabuğunun kırılmasıyla horstlar yükselmiş, aralarındaki alanlar çökerek graben oluşturmuştur. Akarsuların getirdiği alüvyonlar bu çukurları doldurarak verimli ovaları meydana getirmiştir.

Dağlar kıyıya paralel uzandığı için Karadeniz kıyısı düz ve az girintilidir; bu da doğal koy ve limanların oluşmasını sınırlamıştır. Karadeniz’in tuzluluğu ve gel-git genliği düşüktür.

Akdeniz kıyılarında yazlar sıcak ve kurak geçerken yükselti arttıkça sıcaklık düşer ve gür otlaklar bulunur. Bu nedenle yazın yaylalara çıkılır; kıyıda kışlar ılıktır.

Denizden uzaklık ve yükseltinin etkisiyle karasallığın en belirgin olduğu Doğu Anadolu’da kışlar çok soğuk, yazlar sıcaktır; bu yüzden yıllık sıcaklık farkı en fazladır. Kıyı bölgelerinde deniz etkisi bu farkı azaltır.

Zonguldak çevresinde nüfus, taşkömürü madenciliği ve buna bağlı sanayi nedeniyle yoğunlaşmıştır.

Kom, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da hayvancılığa bağlı küçük köy altı yerleşmesidir. Divan Batı Karadeniz’e özgü bir köy altı yerleşmesidir; oba göçebelerin geçici çadır yerleşmesidir.

Doğu Karadeniz’de su kaynakları bol ve her yerdedir; su sınırlı olsaydı evler kaynak çevresinde toplanır, toplu yerleşme oluşurdu. Engebeli arazi, parçalı tarım alanları ve bol su dağınık yerleşmeyi doğurur.

Sulamayla birlikte yılda birden fazla ürün alınabilmiş, pamuk ve mısır gibi ürünlerin ekimi yaygınlaşmış, verim artmıştır. Sulu tarım nadası azaltır.

Toroslar kıyıya çok yakın uzandığı için kuzeyden gelen soğuk havayı engeller; bu kesimde kışlar çok ılık geçer ve dona duyarlı muz yetiştirilebilir. Akdeniz kıyılarında yazlar kuraktır.

Gaziantep Bölümü, Dicle Bölümü ile birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ni oluşturur. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

Marmara Bölgesi enerji kaynakları bakımından zengin değildir; enerjinin büyük bölümü başka bölgelerden ve dışarıdan sağlanır. Ulaşım, iş gücü, pazar, sermaye ve limanlar ise sanayiyi çeken başlıca etkenlerdir.

Türkiye’nin ortalama yükseltisi fazla, arazisi büyük ölçüde engebeli ve eğimlidir; erozyonu artıran da budur. Düz araziler erozyonu azaltan bir etkendir.

Ticaret hukuku, kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen özel hukuk dalıdır. İdare, ceza, vergi ve anayasa hukuku devletin taraf olduğu ilişkileri düzenleyen kamu hukuku dallarıdır.

Borcunu kendi isteğiyle yerine getirmeyen kişinin borcunun devlet zoruyla (icra yoluyla) yerine getirilmesine cebri icra denir.

Anayasa’nın 15. maddesi; yaşama hakkını (savaş hukukuna uygun fiiller hariç), maddi ve manevi bütünlüğü, din ve vicdan hürriyetinin çekirdeğini, suç ve cezaların geriye yürümezliğini ve masumiyet karinesini korur. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı bu çekirdek haklar arasında sayılmaz.

Anayasa’nın 76. maddesine göre en az ilkokul mezunu olmayanlar milletvekili seçilemez; lise şartı yoktur. Diğer ifadeler aynı maddede yer alır.

Anayasa’nın 116. maddesine göre TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla, yani en az 360 oyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanınca atanır ve görevden alınır; milletvekilleri arasından atananların üyeliği sona erer. Güvenoyu uygulaması 2017 değişikliğiyle kalkmıştır.

Anayasa’nın 158. maddesine göre adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını Uyuşmazlık Mahkemesi kesin olarak çözer. Sayıştay ise Anayasa’da yüksek mahkemeler arasında sayılmaz.

Anayasa’nın 150. maddesine göre iptal davasını Cumhurbaşkanı, TBMM’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve üye tamsayısının en az beşte biri (120 milletvekili) açabilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı siyasi partilerin kapatılması davasını açar.

Anayasa’nın 89. maddesine göre geri gönderilen kanun, TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 301 oy) aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanınca yayımlanır.