9. Sınıf Coğrafya Doğa ve İnsan, Dünya'nın Şekli ve Hareketleri Testi 1

Coğrafya, doğal ortam ile insan arasındaki karşılıklı etkileşimi ve bunların yeryüzündeki dağılışını inceler.

Hücre organelleri biyolojinin konusudur; mekânsal bir dağılış ya da insan-doğa ilişkisi içermez.

Baraj, köprü ve liman insanların yaptığı yapılardır.

Göl, dağ, ova, akarsu, orman, vadi, plato ve delta doğal ortamın unsurlarıdır.

Bir olayın ya da ürünün yeryüzünde nerelerde görüldüğünü belirlemek dağılış ilkesiyle ilgilidir. Bunun nedenini açıklamak nedensellik, başka olaylarla ilişkisini kurmak bağlantı ilkesine girer.

Bataklığı kurutmak doğal ortamı değiştiren bir insan etkisidir.

Diğer seçeneklerde insan, yer şekilleri ya da iklim gibi doğal koşullara uyum sağlamıştır; yani doğa insanı etkilemiştir.

Dünya tam bir küre değildir; kendi ekseni etrafındaki dönüşün etkisiyle Ekvator'da şişkin, kutuplarda basıktır. Bu kendine özgü şekle geoit denir.

Mevsimler, Dünya'nın Güneş çevresindeki yıllık hareketi ve eksen eğikliğinin birlikte sonucudur.

Diğerleri Dünya'nın eğri yüzeyli, küreye yakın şeklinden kaynaklanır.

Kutuplarda yer merkezine olan uzaklık Ekvator'dakinden azdır; bu yüzden yer çekimi kutuplara doğru artar.

Sıcaklık, ışınların geliş açısı, paralel çevresi ve çizgisel hız ise kutuplara doğru azalır.

Yüzey düz olsaydı gemi her uzaklıkta bütünüyle (yalnız küçülerek) görünürdü. Gövdenin eğri yüzeyin arkasında kalıp önce direğin görünmesi Dünya'nın küreye yakın şeklini gösterir.

Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya döner ve bir turu yaklaşık 24 saatte tamamlar. Bu yüzden Güneş doğudan doğar, batıdan batar gibi görünür.

Gece ve gündüz sürelerinin mevsimden mevsime uzayıp kısalması yıllık hareket ve eksen eğikliğinin sonucudur.

Diğer seçenekler Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesinden kaynaklanır.

İki şehir arasında 45 − 30 = 15 meridyen fark vardır. Her meridyen 4 dakika fark oluşturduğundan 15 · 4 = 60 dakika eder.

B daha doğuda olduğu için saati ileridir: 10.00 + 1 saat = 11.00.

Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i daha önce görür ve yerel saatleri daha ileridir.

Tablodaki en doğu boylam Van'a (43° D) aittir.

Çizgisel hız, bulunulan paralelin çevre uzunluğuyla orantılıdır. 60° paralelinin çevresi Ekvator'un yarısı kadardır.

Hız 1670 · 0,5 = 835 km/saat olur. Açısal hız her yerde aynıdır ama çizgisel hız kutuplara doğru azalır.

Dönüşün etkisiyle hareket eden cisimler Kuzey Yarım Küre'de hareket yönünün sağına, Güney Yarım Küre'de soluna sapar.

Kuzeye giden bir rüzgâr için sağ taraf doğudur.

Takvim yılı 365 gündür; artan yaklaşık 6 saat dört yılda 24 saate, yani bir güne ulaşır.

Bu gün Şubat'a eklenir ve o yıla artık yıl denir.

21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de yaz, Güney Yarım Küre'de ise kış mevsimi başlar.

Diğer ifadelerin hepsi bu tarih için doğrudur.

En uzun gündüz 21 Haziran'da, en kısa gündüz 21 Aralık'ta yaşandığına göre şehir Kuzey Yarım Küre'dedir.

Ekvator'da gündüz yıl boyu 12 saat olurdu; kutup dairesinde 21 Haziran'da 24 saat gündüz yaşanırdı. Dönenceler arasında gündüz süresi bu kadar uzamaz.

Eksen dik olsaydı aydınlanma çemberi her gün kutuplardan geçer, bütün yerlerde gece ve gündüz 12'şer saat olurdu; belirgin mevsimler de oluşmazdı.

Dünya dönmeye devam edeceği için gece-gündüz ve saat farkları sürerdi. Ekvator'dan kutuplara sıcaklık farkı ise Dünya'nın şeklinden kaynaklandığı için kalırdı.

Güneş ışınları 21 Haziran'da 23° 27' kuzey paraleline, yani Yengeç Dönencesi'ne dik gelir. Bu paralelin kuzeyindeki yerlere ışınlar hiçbir zaman dik düşmez.

Oğlak Dönencesi aynı sınırın güneydeki karşılığıdır.

Öğle gölgesi, Güneş ışınlarının en eğik geldiği gün en uzun olur. Kuzey Yarım Küre'de bu gün 21 Aralık'tır: ışınlar Oğlak Dönencesi'ne dik gelir, en uzun gece yaşanır ve kış başlar.

Kuzey Kutbu'nda o gün 24 saat gece vardır.