12. Sınıf Coğrafya Ekstrem Doğa Olayları ve İklim Değişimi Testi 1
- Ekstrem Doğa Olayları ve İklim Değişimi
- 20 soru
- 25 dakika
Tropikal kasırga ve hortum, El Nino, tsunami, sel, kuraklık, orman yangını, çığ, sera gazları ve küresel iklim değişimiyle ilgili anlaşmalardan 20 soru. Bir olayın "ekstrem" sayılması için o yerin uzun yıllar ortalamasıyla karşılaştırıldığını hatırla.
Cevabını işaretlemek için şıkka dokun. Fikrini değiştirebilir, aynı şıkka tekrar dokunarak soruyu boş bırakabilirsin. Testi bitirdiğinde doğru cevaplar ve çözümler görünür.Şıkka dokunarak cevapla; aynı şıkka yeniden dokunursan soru boş kalır.
Sonucun
- 0 doğru
- 0 yanlış
- 0 boş
- 0 net
-
Soru 1
Bir yerde uzun yıllar ortalamasından belirgin biçimde sapan, seyrek görülen ve etkileri büyük olan doğa olaylarına ne ad verilir?
Doğru cevap: E
Aşırı sıcak, ani sel, şiddetli kuraklık veya kasırga gibi ortalamadan büyük ölçüde sapan olaylara ekstrem doğa olayları denir.
Mevsimlik hava olayları her yıl düzenli tekrarlanır; ekstrem olaylar ise beklenenin çok dışındadır.
-
Soru 2
Tropikal kasırgaların sıcak okyanus sularında oluştuğu hâlde tam ekvator üzerinde (yaklaşık 0°–5° enlemleri arası) oluşmamasının temel nedeni hangisidir?
Doğru cevap: D
Kasırganın dönen bir sistem hâline gelmesi için Dünya'nın dönüşünden kaynaklanan Coriolis etkisi gerekir. Bu etki ekvatorda sıfıra yakındır.
Ekvator çevresi sıcak, nemli ve alçak basınçlıdır; bu yüzden diğer seçenekler yanlıştır.
-
Soru 3
Kuzeybatı Pasifik Okyanusu'nda oluşup Japonya, Filipinler ve Çin kıyılarını etkileyen tropikal kasırgalara ne ad verilir?
Doğru cevap: D
Tropikal kasırgalar Kuzeybatı Pasifik'te tayfun, Atlantik ve Kuzeydoğu Pasifik'te harikeyn (hurricane) olarak adlandırılır.
Tornado karada oluşan hortum, muson mevsimlik rüzgâr, fön ise dağdan inen sıcak ve kuru rüzgârdır.
-
Soru 4
İki ekstrem hava olayının özellikleri:
Özellik K L Oluştuğu yer Sıcak okyanus suları Çoğunlukla kara üzeri Çapı Yüzlerce kilometre Genellikle birkaç yüz metre Süresi Günler, bazen haftalar Dakikalar K ve L olayları sırasıyla hangileridir?
Doğru cevap: A
Tropikal kasırgalar okyanus üzerinde oluşur, çapları yüzlerce kilometredir ve günlerce sürer. Hortum (tornado) ise dar alanda, kısa sürede etkili olan, genellikle kara üzerindeki girdaplardır.
Tsunami bir hava olayı değil, deniz tabanındaki depremlerle oluşan dev dalgadır.
-
Soru 5
El Nino yıllarında Pasifik'in doğusundaki Peru ve Ekvador kıyılarında genellikle hangi durum görülür?
Doğru cevap: B
El Nino'da Pasifik'in doğusundaki yüzey suları normalden sıcak olur; bu kıyılarda yağış ve sel artar, besince zengin soğuk su yükselmesi zayıfladığı için balıkçılık geriler.
Kuraklık bu dönemde daha çok Endonezya ve Avustralya'da görülür.
-
Soru 6
Kıyılarda büyük can ve mal kaybına yol açan tsunamilerin oluşmasında en etkili olay hangisidir?
Doğru cevap: B
Tsunami, deniz tabanında ani yükselme veya çökme yaratan büyük depremlerle (daha seyrek olarak denizaltı heyelanı ve volkan patlamasıyla) oluşan dev dalgalardır.
Kasırgalar kıyıda kabarma yapabilir ama tsunami oluşturmaz; gel-git ise düzenli ve öngörülebilir bir olaydır.
-
Soru 7
Türkiye'de yağışın az, buharlaşmanın fazla olması nedeniyle kuraklık riskinin en yüksek olduğu yerlerden biri hangisidir?
Doğru cevap: A
Konya Ovası, Türkiye'nin en az yağış alan yerlerindendir; yaz sıcakları buharlaşmayı artırır. Yeraltı suyunun aşırı çekilmesi de kuraklık etkisini derinleştirir.
Karadeniz kıyıları ve bu kıyılara bakan dağ yamaçları bol yağış alır.
-
Soru 8
Karadeniz Bölgesi'nde zaman zaman yaşanan sel felaketlerinde etkili olan bazı faktörler:
I. Yamaç eğiminin fazla olması
II. Kısa sürede çok yoğun yağış düşmesi
III. Dere yataklarına konut ve iş yeri yapılması
IV. Akarsu havzalarının dar ve dik olması
Bu faktörlerden hangisi insan kaynaklıdır?
Doğru cevap: C
Dere yataklarına yapılaşma, suyun doğal yolunu daraltarak sel zararını büyütür ve tamamen insan kaynaklıdır.
Yamaç eğimi, yoğun yağış ve havza şekli ise doğal faktörlerdir.
-
Soru 9
Türkiye'de büyük orman yangınlarının daha çok Akdeniz ve Ege kıyılarında yaz aylarında yaşanmasının temel doğal nedeni hangisidir?
Doğru cevap: E
Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kurak geçer; kuruyan bitki örtüsü kolay tutuşur, rüzgârla birlikte yangın hızla yayılır.
Bu kıyıların doğal bitki örtüsü bozkır değil, maki ve kızılçam ormanlarıdır.
-
Soru 10
Bir meteoroloji istasyonunda temmuz ayının uzun yıllar ortalama en yüksek sıcaklığı 31 °C'dir. Beş yılın temmuz ayında ölçülen en yüksek sıcaklıklar şöyledir:
Yıl En yüksek sıcaklık 2019 33 °C 2020 32 °C 2021 44 °C 2022 34 °C 2023 33 °C Bu verilere göre hangi yılda ekstrem bir sıcak hava dalgası yaşandığı söylenebilir?
Doğru cevap: B
2021'de ölçülen 44 °C, uzun yıllar ortalamasının 13 °C üzerindedir; bu kadar büyük sapma ekstrem bir sıcak hava dalgasını gösterir.
Diğer yıllardaki 1–3 °C'lik farklar olağan dalgalanmalar içinde kalır.
-
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi bir sera gazı değildir?
Doğru cevap: E
Sera gazları Yer'den yayılan ısı ışınlarını tutarak atmosferi ısıtır; karbondioksit, metan, su buharı ve diazot monoksit bu gazlardandır.
Atmosferin yaklaşık %78'ini oluşturan azot gazı (N₂) ısı ışınlarını tutmaz.
-
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi küresel iklim değişiminin sonuçlarından biri değildir?
Doğru cevap: D
Eksen eğikliği gök cisimlerinin çekim etkileriyle on binlerce yıllık döngülerle değişir; sera gazı artışından kaynaklanan ısınmanın sonucu değildir.
Buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, yaşam alanlarının daralması ve ekstrem olayların sıklaşması iklim değişiminin sonuçlarıdır.
-
Soru 13
Küresel ısınmaya bağlı deniz seviyesi yükselmesinden aşağıdaki ülkelerden hangisinin en çok etkilenmesi beklenir?
Doğru cevap: D
Maldivler, deniz seviyesinden ortalama birkaç metre yüksekteki mercan adalarından oluşur; deniz seviyesindeki küçük bir artış bile kara alanlarını tehdit eder.
Nepal, İsviçre, Bolivya ve Moğolistan denize kıyısı olmayan ülkelerdir.
-
Soru 14
Sera gazı salımlarının azaltılmasını amaçlayan ve 1997'de kabul edilen uluslararası anlaşma hangisidir?
Doğru cevap: C
Kyoto Protokolü, gelişmiş ülkelere sera gazı salımlarını azaltma yükümlülüğü getiren ilk kapsamlı anlaşmadır.
Montreal Protokolü ozon tabakasını incelten gazlarla, Ramsar sulak alanlarla, Barselona Akdeniz'in kirlenmesiyle, CITES ise nesli tehlikedeki türlerin ticaretiyle ilgilidir.
-
Soru 15
2015'te kabul edilen Paris İklim Anlaşması'nın temel hedefi hangisidir?
Doğru cevap: E
Paris Anlaşması, küresel ortalama sıcaklık artışını 2 °C'nin oldukça altında tutmayı ve mümkünse 1,5 °C ile sınırlamayı hedefler.
Türkiye anlaşmayı 2021'de onaylamıştır.
-
Soru 16
Sanayi Devrimi'nden bu yana atmosferdeki karbondioksit miktarının artmasının en önemli nedeni hangisidir?
Doğru cevap: D
Fosil yakıtlar yakıldığında milyonlarca yıl önce depolanmış karbon atmosfere karbondioksit olarak geri döner. Ormanların yok edilmesi de bu artışı hızlandırır.
Ozon tabakasının incelmesi ayrı bir çevre sorunudur ve karbondioksiti artırmaz.
-
Soru 17
Kar ve buz örtüsü, gelen güneş ışınlarının büyük kısmını yansıtır. Buzullar eridiğinde açığa çıkan koyu renkli deniz ve kara yüzeyleri ise ışınların çok daha fazlasını soğurur.
Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: C
Buz eridikçe yüzey daha çok ışın soğurur, bu da ısınmayı ve erimeyi artırır. Bu kendini besleyen döngü, kutupların Dünya ortalamasından daha hızlı ısınmasının nedenlerinden biridir.
Gece-gündüz süresi eksen eğikliğine bağlıdır; erime deniz seviyesini düşürmez, yükseltir.
-
Soru 18
Bangladeş gibi Güney Asya ülkelerinde yaz aylarında büyük sellerin yaşanmasının temel nedeni hangisidir?
Doğru cevap: A
Yazın karalar ısınınca okyanustan karaya doğru esen nemli muson rüzgârları çok yüksek miktarda yağış bırakır; alçak ve geniş deltalarda bu yağış büyük sellere dönüşür.
Kuru kara rüzgârları kış musonudur ve yağış getirmez.
-
Soru 19
Kar örtüsünün dik yamaçlardan aniden kayarak inmesiyle oluşan ve Türkiye'de özellikle Doğu Anadolu ile Doğu Karadeniz'in yüksek kesimlerinde can kaybına yol açabilen afet hangisidir?
Doğru cevap: C
Çığ, dik yamaçlarda biriken kar kütlesinin ani kaymasıdır; kar yağışı fazla, yamacı dik olan dağlık alanlarda görülür.
Heyelan toprak ve kaya kütlesinin kayması, obruk ise yeraltındaki boşluğun çökmesidir.
-
Soru 20
Bireysel olarak karbon ayak izini azaltmaya en çok katkı sağlayan davranış hangisidir?
Doğru cevap: E
Özel araç yerine toplu taşıma veya bisiklet kullanmak yakıt tüketimini ve dolayısıyla karbondioksit salımını azaltır.
Diğer davranışların hepsi enerji tüketimini ya da üretim ve taşıma kaynaklı salımları artırır.
Boş bıraktığın sorular yanlış sayılmaz.