11. Sınıf Coğrafya Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Testi 1

Güneş ışığı, sıcaklık, su, toprak ve hava ekosistemin cansız unsurlarıdır. Bakteriler, mantarlar, hayvanlar ve bitkiler ise canlı (biyotik) unsurlardır.

Yeşil bitkiler ve algler gibi üreticiler, ekosisteme giren güneş enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürür. Tüketiciler bu enerjiye besin yoluyla ulaşır.

Ayrıştırıcılar ölü bitki ve hayvanları parçalayarak içlerindeki mineralleri toprağa ve suya geri verir. Böylece maddeler üreticiler tarafından yeniden kullanılabilir.

Enerji Güneş'ten üreticilere, oradan tüketicilere tek yönde akar. Canlılar enerjinin büyük kısmını yaşamsal faaliyetlerde kullanır ve ısı olarak kaybeder; bu yüzden üst basamaklara giden enerji azalır.

Çekirgeye 10 000, kurbağaya 1 000, yılana 100 kJ ulaşır. 10 kJ, kartala ulaşan enerjidir.

Tundrada yaz mevsimi kısa ve serindir; toprağın alt kısmı sürekli donmuş kaldığından ağaçlar kök salamaz. Bitki örtüsü yosun ve likenlerden oluşur.

Ekvator çevresindeki tropikal yağmur ormanlarında yüksek sıcaklık ve bol yağış yıl boyu sürer. Bu koşullar çok katlı bir orman yapısı ve çok sayıda canlı türünün yaşamasını sağlar.

Savanlar, Afrika'da ekvatorun kuzey ve güneyinde geniş yer kaplar. Kurak mevsim ağaçların sık olmasını engeller; uzun otlar büyük otçul sürülerini besler.

Tayga, iğne yapraklı ormanların oluşturduğu soğuk iklim biyomudur. Tundradan farklı olarak yazları ağaçların yetişmesine yetecek kadar sıcaktır.

Fotosentezde bitkiler atmosferdeki karbondioksiti alarak besin üretir. Solunum, yanma ve ayrışma ise karbonu karbondioksit olarak atmosfere geri verir.

Bitkilerin topraktan aldığı suyun bir bölümünü yapraklardan buhar olarak atmosfere vermesine terleme (transpirasyon) denir. Bu süreç, buharlaşmayla birlikte atmosfere su buharı kazandırır.

Atmosferin büyük kısmı azot olsa da bitkiler serbest azotu doğrudan kullanamaz. Baklagillerin köklerindeki azot bağlayıcı bakteriler bu azotu bitkilerin alabileceği bileşiklere dönüştürür. Azotu atmosfere geri veren bakteriler ise farklı bir gruptur.

Türkiye'de Akdeniz, Karadeniz, karasal iklim gibi farklı iklimler görülür; iklimin her yerde aynı olması biyoçeşitliliği azaltırdı. Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan bitki coğrafyası bölgelerinin buluşması, engebeli yer şekilleri ve göç yolları üzerindeki konum ise çeşitliliği artırır.

Endemik türler doğal olarak yalnızca dar ve belirli bir alanda yaşar. Dağılış alanları küçük olduğu için yaşam alanlarının bozulmasından kolayca etkilenirler.

Vücutta parçalanamayan maddeler her basamakta çok sayıda besinle birlikte alınıp birikir. Bu yüzden yoğunluk zincirin en üst basamağındaki balıkçıl kuşlarda en fazladır (biyolojik birikim).

Biyomlar büyük ölçüde iklime göre şekillenir. Sıcaklık ve yağış, hangi bitki örtüsünün yetişebileceğini, bitki örtüsü de orada yaşayan hayvanları belirler.

Step, yarı kurak karasal iklimde görülen ve ilkbahar yağışlarıyla yeşeren kısa boylu ot topluluğudur. V. satırdaki iklim ve bitki örtüsü tropikal yağmur ormanına aittir.

Akdeniz ikliminin çalı topluluğu makidir; kocayemiş, mersin, defne gibi bitkilerden oluşur. Step ise yarı kurak karasal iklimin ot topluluğudur.

Dünya'daki karbon, azot ve su gibi maddelerin miktarı sınırlıdır. Döngüler bu maddelerin canlılar ile çevre arasında dolaşarak yeniden kullanılmasını sağlar; enerji ise döngüye girmez, tek yönlü akar.

Millî parklar ve tabiat koruma alanları, türlerin yaşam alanlarını yasal güvence altına alır. Diğer uygulamalar yaşam alanlarını yok eder ya da türleri doğrudan tehdit eder.