10. Sınıf Fizik Dalgalar Testi 1
- Dalgalar
- 20 soru
- 25 dakika
Periyot ve frekans, dalga hızı, yay dalgalarında yansıma ve girişim, su dalgaları, ses dalgaları ve deprem dalgaları üzerine 20 soru. Dalga hızını ortamın, frekansı ise kaynağın belirlediğini hatırlamak çoğu sorunun anahtarıdır.
Cevabını işaretlemek için şıkka dokun. Fikrini değiştirebilir, aynı şıkka tekrar dokunarak soruyu boş bırakabilirsin. Testi bitirdiğinde doğru cevaplar ve çözümler görünür.Şıkka dokunarak cevapla; aynı şıkka yeniden dokunursan soru boş kalır.
Sonucun
- 0 doğru
- 0 yanlış
- 0 boş
- 0 net
-
Soru 1
Bir yaya bağlı cisim 5 saniyede 20 tam titreşim yapmaktadır.
Cismin titreşim periyodu kaç saniyedir?
Doğru cevap: E
Frekans saniyedeki titreşim sayısıdır: f = 20 : 5 = 4 Hz. Periyot frekansın tersidir: T = 1/4 = 0,25 s.
-
Soru 2
Aşağıdakilerden hangisi enine dalgaya örnektir?
Doğru cevap: E
Enine dalgada ortamın parçacıkları dalganın ilerleme yönüne dik titreşir; gergin ipteki atma böyledir. Ses, ultrason, yaydaki sıkışma ve P dalgaları boyuna dalgadır.
-
Soru 3
Dalga boyu 0,5 m olan periyodik bir dalganın frekansı 8 Hz'dir.
Bu dalganın yayılma hızı kaç m/s'dir?
Doğru cevap: E
Dalga hızı v = λ·f = 0,5·8 = 4 m/s bulunur.
-
Soru 4
Gergin bir yayda oluşturulan atmanın yayılma hızı için şu değişkenler veriliyor:
- I. Atmayı oluşturan elin frekansı
- II. Yayın gerilme kuvveti
- III. Atmanın genliği
Atmanın yayılma hızı bunlardan hangilerine bağlıdır?
Doğru cevap: B
Yaydaki dalganın hızı yalnız ortamın özelliklerine, yani yayın gerginliğine ve birim uzunluğunun kütlesine bağlıdır. Frekans ve genlik hızı değiştirmez; frekans değişirse yalnız dalga boyu değişir.
-
Soru 5
Derinliği her yerde aynı olan bir dalga leğeninde 3 Hz frekanslı kaynak, 12 cm/s hızla ilerleyen doğrusal dalgalar üretmektedir.
Su derinliği değiştirilmeden kaynağın frekansı 6 Hz yapılırsa dalga boyu kaç santimetre olur?
Doğru cevap: D
Derinlik değişmediği için hız 12 cm/s olarak kalır. Yeni dalga boyu λ = v/f = 12 : 6 = 2 cm'dir; frekans iki katına çıkınca dalga boyu yarıya iner.
-
Soru 6
Bir ucu duvara sıkıca bağlı gergin bir ipte oluşturulan tepe biçimli bir atma duvara ulaşıp yansıyor.
Yansıyan atma için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: E
Bağlı uçtan yansıyan atma ters döner, yani tepe çukur olarak geri gelir. Atma aynı ortamda kaldığı için hızı değişmez.
-
Soru 7
İnce bir yaydan kalın bir yaya doğru ilerleyen tepe biçimli bir atmanın bir kısmı birleşme noktasından yansıyor, bir kısmı kalın yaya geçiyor. Bu olayla ilgili şu yargılar veriliyor:
- I. Yansıyan atma ters döner.
- II. Kalın yaya geçen atma ters döner.
- III. Kalın yaya geçen atmanın hızı, gelen atmanın hızından küçüktür.
Bu yargılardan hangileri doğrudur?
Doğru cevap: C
Kalın yay ince yay için bağlı uç gibi davrandığından yansıyan atma ters döner (I doğru). İletilen atma hiçbir zaman ters dönmez (II yanlış). Kalın yayda dalga daha yavaş ilerler (III doğru).
-
Soru 8
Aynı gergin ipte birbirine doğru ilerleyen iki atmadan biri 3 cm genlikli bir tepe, diğeri 2 cm genlikli bir çukurdur.
Atmalar tam üst üste geldiği anda bileşke atma için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B
Üst üste gelen atmaların genlikleri işaretleriyle toplanır: +3 + (−2) = +1 cm. Bileşke, 1 cm genlikli bir tepedir; karşılaşmadan sonra her atma kendi şekliyle yoluna devam eder.
-
Soru 9
Derin bölgeden sığ bölgeye geçen doğrusal su dalgaları için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B
Frekansı kaynak belirler, ortam değişince frekans değişmez. Sığ suda dalgalar yavaşlar; λ = v/f olduğundan dalga boyu da kısalır.
-
Soru 10
Doğrusal su dalgalarının tepe çizgileri, düz bir engelle 35°'lik açı yapacak biçimde engele çarpıyor.
Yansıyan dalgaların tepe çizgileri engelle kaç derecelik açı yapar?
Doğru cevap: A
Yansımada gelme açısı yansıma açısına eşittir. Bu nedenle yansıyan dalga tepeleri de engelle 35°'lik açı yapar; 55° tepe çizgisinin değil dalga doğrultusunun engelle yaptığı açıdır.
-
Soru 11
Bir dalga leğeninde ardışık iki dalga tepesi arasındaki uzaklık 4 cm'dir. Kaynak 3 saniyede 15 dalga üretmektedir.
Dalgaların yayılma hızı kaç cm/s'dir?
Doğru cevap: C
Ardışık iki tepe arası dalga boyudur: λ = 4 cm. Frekans f = 15 : 3 = 5 Hz'dir. Hız v = λ·f = 4·5 = 20 cm/s olur.
-
Soru 12
Ses dalgalarıyla ilgili şu yargılar veriliyor:
- I. Mekanik dalgadır.
- II. Boyuna dalgadır.
- III. Boşlukta yayılabilir.
Bu yargılardan hangileri doğrudur?
Doğru cevap: C
Ses yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyan mekanik bir dalgadır ve havada boyuna dalga olarak ilerler (I ve II doğru). Boşlukta titreşecek tanecik olmadığından ses yayılamaz (III yanlış).
-
Soru 13
Bir dağcı karşısındaki dik bir yamaca doğru bağırıyor ve sesinin yankısını 4 saniye sonra duyuyor. Havada sesin hızı 340 m/s'dir.
Dağcı ile yamaç arasındaki uzaklık kaç metredir?
Doğru cevap: C
Ses 4 saniyede yamaca gidip geri döner: toplam yol 340·4 = 1360 m. Tek yönlü uzaklık bunun yarısı, 680 m olur.
-
Soru 14
Bir gitarın aynı teli, ilk seferde hafifçe, ikinci seferde daha kuvvetli çekilip bırakılıyor.
İkinci seferde oluşan ses için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: D
Teli kuvvetli çekmek titreşimin genliğini, dolayısıyla ses şiddetini artırır. Sesin yüksekliği (inceliği-kalınlığı) frekansa bağlıdır ve aynı telde değişmez; sesin havadaki hızı da aynı kalır.
-
Soru 15
Aynı notayı aynı şiddette çalan bir keman ile bir flütün sesleri, gözler kapalıyken bile birbirinden ayırt edilebilir.
Bu ayırt edilmeyi sağlayan ses özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A
Notalar aynı olduğu için temel frekans ve dalga boyu, şiddet de aynıdır. Sesleri ayırt etmemizi sağlayan, kaynağa özgü ses rengi yani tınıdır.
-
Soru 16
Deprem sırasında oluşan dalgalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B
S dalgaları enine dalgadır ve sıvılarda yayılamaz. P dalgaları boyuna, en hızlı deprem dalgalarıdır ve katı, sıvı, gaz ortamlarda ilerleyebilir; deprem dalgaları mekanik dalgadır.
-
Soru 17
Bir depremin P dalgaları 8 km/s, S dalgaları 4 km/s hızla yayılmaktadır. Bir ölçüm istasyonuna S dalgaları, P dalgalarından 20 saniye sonra ulaşıyor.
Depremin merkezi istasyondan kaç kilometre uzaktadır?
Doğru cevap: D
Uzaklık d ise d/4 − d/8 = 20 olur. d/8 = 20 eşitliğinden d = 160 km bulunur.
-
Soru 18
Gergin bir ipte oluşturulan periyodik dalgalarda bir tepe ile ondan sonra gelen ikinci çukur arasındaki yatay uzaklık 30 cm'dir.
Bu dalgaların dalga boyu kaç santimetredir?
Doğru cevap: A
Tepe ile hemen sonraki çukur arası yarım dalga boyudur; ikinci çukura kadar 1,5 dalga boyu vardır. 1,5λ = 30 cm eşitliğinden λ = 20 cm bulunur.
-
Soru 19
Bir yaydaki gerilme kuvveti artırılıyor ve yayın ucu öncekiyle aynı frekansta titreştirilerek periyodik dalgalar oluşturuluyor.
Dalgaların hızı ve dalga boyu nasıl değişir?
Doğru cevap: A
Gerginlik arttıkça yaydaki dalga hızı artar. Frekans aynı kaldığından λ = v/f bağıntısına göre dalga boyu da artar.
-
Soru 20
Bir dalga leğeninde doğrusal dalgalar dar bir aralıktan geçirilerek kırınım gözleniyor. Kırınımı daha belirgin hâle getirmek için şu işlemler öneriliyor:
- I. Kaynağın frekansını artırmak
- II. Aralığın genişliğini azaltmak
- III. Derinliği değiştirmeden dalga boyunu artırmak
Bu işlemlerden hangileri tek başına yapıldığında kırınım daha belirgin olur?
Doğru cevap: D
Kırınım, aralık genişliği dalga boyuna yaklaştıkça ya da ondan küçük oldukça belirginleşir. Aralığı daraltmak ve dalga boyunu artırmak kırınımı artırır (II ve III). Frekansı artırmak dalga boyunu kısaltır ve kırınımı azaltır.
Boş bıraktığın sorular yanlış sayılmaz.